Arif Babayev

Arif İmran oğlu Babayev Azərbaycanın görkəmli xanəndəsi, Azərbaycan SSR Xalq artisti (1989), professor və muğam ənənələrinin əsas qoruyucularından biridir. 1938-ci il fevralın 20-də Ağdam rayonunun Sarıhacılı kəndində anadan olan Babayev ömrünü Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin qorunub saxlanmasına və təbliğinə həsr edib. 2025-ci ildə onun yaradıcılığı yeni nəsilləri ruhlandıran milli irsin simvolu olaraq qalır.

Erkən illər və sənətə yol

Arif Babayev Azərbaycan muğamının beşiyi olan Qarabağda böyüyüb. Gəncliyindən Xan Şuşinski və Seyid Şuşinski kimi ustadların yaradıcılığından ilham alaraq Qarabağ məktəbinin ənənələrini mənimsəyib. 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutunu bitirən Babayev 1960-cı illərdə peşəkar karyerasına başlayıb. 1964–1966-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında çalışıb, daha sonra Əfrasiyab Bədəlbəylinin dəvəti ilə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında solist kimi fəaliyyət göstərib və 2006-cı ilə qədər burada çalışıb.

Yaradıcılıq nailiyyətləri

Babayev “Şur”, “Səgah”, “Rast”, “Bayatı-Şiraz” kimi muğamları, həmçinin “Arazbarı” və “Qarabağ şikəstəsi” kimi zərbi-muğamları ifa etməklə məşhurlaşıb. Onun “Leyli və Məcnun”da Məcnun, “Əsli və Kərəm”də Kərəm, “Aşıq Qərib”də Qərib və “Gəlin qayası”nda Camal rolları onun ustalığını göstərib. Ekspressiv və dərin səsi ilə Babayev XX əsrin ikinci yarısı və XXI əsrin əvvəllərində Qarabağ muğam məktəbinin ən parlaq nümayəndələrindən birinə çevrilib.

2008-ci ildə, sənətkarın 70 illik yubileyi münasibətilə Heydər Əliyev Fondu onun səsyazmaları və fotoşəkillərindən ibarət CD albomu buraxıb. Babayev 60-dan çox ölkədə qastrol səfərlərində olub, muğamı beynəlxalq səhnədə təqdim edib. Onun xidmətləri “İstiqlal” (2008), “Şərəf” (2018) ordenləri və Azərbaycan Prezidentinin Fəxri Diplomu (2023) ilə qiymətləndirilib.

Pedaqoji fəaliyyət

Arif Babayev Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında muğamdan dərs deyən ilk xanəndə olub və 1990-cı ildə professor adına layiq görülüb – bu, xanəndələr arasında unikal nailiyyətdir. O, Milli Konservatoriyada muğam kafedrasına rəhbərlik edərək çoxsaylı tanınmış ifaçılar yetişdirib. Şagirdləri arasında beynəlxalq müsabiqələrin qalibləri var. 2023-cü ildə səhhətindəki problemlərə görə kafedra rəhbərliyindən ayrılıb, lakin professor kimi dərsləri davam etdirib.

Qarabağla bağlılıq

Qarabağ Babayevin həyatında xüsusi yer tutur. 2008-ci ildə Trend-ə verdiyi müsahibədə o, belə deyib: “Qarabağ mənim vətənim, beşiyimdir. Səsim Qarabağa aiddir”. 1990-cı illərdə Qarabağın işğalı onun üçün şəxsi faciə olub və o, özünü yetimə bənzədib. 2020-ci ildə Qarabağın azad edilməsindən sonra Babayev bölgənin mədəni həyatının dirçəlişinə ümidini ifadə edib.

Sağlamlıq və son illər

Son illərdə sənətkarın sağlamlığı narahatlıq doğurub. 2019-cu ildə Türkiyədə əməliyyat keçirib, 2021-ci ildə isə insultdan sonra İstanbulda müalicə alıb. Buna baxmayaraq, Babayev fəal qalıb, telefon vasitəsilə tədbirlərdə iştirak edib və muğam müsabiqələrini dəstəkləyib. 2023-cü ildə musiqi mədəniyyətinə verdiyi töhfəyə görə Fəxri Diplom alıb.

İrsi

Arif Babayev təkcə ifaçı deyil, həm də pedaqoqdur və muğam sənətinə təsiri böyükdür. Onun səsyazmaları Azərbaycan musiqisinin qızıl fondundadır, şagirdləri isə ustadın işini davam etdirir. 2025-ci ildə, 87 illik yubileyi ərəfəsində Azərbaycan Babayevin yaradıcılığına həsr olunmuş konsertlər və sərgilər keçirməyə hazırlaşır. Onun həyatı sənətə və vətənə sədaqət nümunəsidir.