"Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti (BTQ)" teqi üzrə xəbərlər
Bakı-Tbilisi-Qars (BTQ) dəmir yolu Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyəni birləşdirən strateji nəqliyyat dəhlizi və Asiyanı Avropa ilə bağlayan Orta Dəhlizin əsas elementidir. 30 oktyabr 2017-ci ildə açılan BTQ qədim İpək Yolunun ideyasını dirçəldərək yüklər üçün ən qısa və etibarlı marşrut təmin edir.
Layihənin tarixi
BTQ ideyası 1993-cü ildə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi səbəbindən Türkiyənin Qars-Gümrü-Tbilisi dəmir yolunu bağlamasından sonra yaranıb. 1993-cü ilin iyulunda Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə alternativ marşrut müzakirələrinə başlayıb. Tikinti haqqında razılaşma 2005-ci ilin yanvarında, hökumətlərarası müqavilə isə 7 fevral 2007-ci ildə imzalanıb. Tikinti 2008-ci ildə başlayıb, baxmayaraq ki, Ermənistanı yan keçdiyinə görə ABŞ və Aİ maliyyələşdirmədən imtina edib. Azərbaycan Gürcüstana 775 milyon dollar kredit ayırıb. Yol 2017-ci ildə Ələt limanında İlham Əliyev, Giorgi Kvirikaşvili və Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirakı ilə açılıb.
Texniki xüsusiyyətlər
BTQ-nin uzunluğu 846 km-dir: Azərbaycanda 504 km, Gürcüstanda 263 km, Türkiyədə 79 km. Layihə çərçivəsində Azərbaycanda 503 km, Gürcüstanda 153 km rekonstruksiya edilib, Axalkalaki-Qars (105 km) yeni seqmenti tikilib. Türkiyədə rels eni 1435 mm-dir, Axalkalakidə keçid var. 2014-cü ildə Azərbaycan Stadler-dən hər biri 257 sərnişin tutumlu üç qatar sifariş edib, birincisi 2019-cu ildə təhvil verilib. 2023-cü ildən ötürmə qabiliyyəti ildə 5 milyon tona çatdırılmaq üçün modernləşmə aparılır. 2024-cü ildə Çinin Sian və Lianyunqan limanlarından sınaq daşımaları başlayıb.
İqtisadi və geosiyasi əhəmiyyət
BTQ Çindən Avropaya yük daşıma müddətini dənizlə 30–40 günə qarşı 12 günə endirir. 2020-ci ildə yol ikitərəfli rejimdə işləməyə başlayaraq Türkiyədən Çinə yüklər daşıyıb. 2023-cü ildə 1,26 milyon TEU daşınıb ki, bu, 2019-cu illə müqayisədə 371,9% çoxdur. 2024-cü ilin mayında modernləşmədən sonra Bakıdan Qarsa ilk yük (632 ton plastik) göndərilib. BTQ Azərbaycanı tranzit mərkəzi kimi gücləndirir və Mərkəzi Asiyanın Avropa ilə inteqrasiyasını dəstəkləyir. 2024-cü ilin avqustunda yaradılan BTKI Railways birgə müəssisəsi Gürcüstan seqmentini idarə edir.
Perspektivlər
Planlara sərnişin daşımalarının başlaması və Qars-Naxçıvan xəttinin tikintisi daxildir ki, bu da Türkiyəni Azərbaycan üzərindən İranla birləşdirəcək. BTQ Türkiyənin Marmaray tuneli ilə inteqrasiya olunaraq Avropaya birbaşa çıxış təmin edir. 2025-ci ildə Qazaxıstan və Özbəkistanla razılaşmalar sayəsində Mərkəzi Asiyadan daşımaların artacağı gözlənilir.
