Cəbrayıl: Qədim tarixdən müasir intibaha

Cəbrayıl - Azərbaycanın cənub-qərbində, Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun tərkibində yerləşən, strateji cəhətdən mühüm və tarixi cəhətdən zəngin bölgələrdən biridir. Cənubda Araz çayı boyu İranla həmsərhəd olan bu diyar əsrlər boyu mədəniyyətlər və ticarət yolları arasında körpü rolunu oynamışdır. Bu gün Cəbrayıl böyük tarixi intibah dövrünü yaşayır və gələcəyin mühüm iqtisadi və turizm mərkəzi kimi diqqət çəkir.

Tarixi irsi və mədəni əhəmiyyəti

Şəhərin və rayonun adı VIII əsrdə yaşamış və məqbərəsi uzun müddət yerli ziyarətgah olmuş sufi Cəbrayıl atanın adı ilə bağlıdır. Cəbrayıl ərazisi paleolit dövründən bəri bu torpaqlarda məskunlaşmanı sübut edən çoxsaylı arxeoloji abidələrlə zəngindir. Burada unikal kurqanlar, orta əsrlərə aid türbələr və məscidlər mövcud olmuşdur.

Bölgənin əsas vizit kartı Araz çayı üzərində salınmış məşhur Xudafərin körpüləridir. Orta əsrlər memarlığının bu nadir inciləri (on bir və on beş aşırımlı körpülər) əsrlər boyu Böyük İpək Yolunu birləşdirərək Yaxın Şərq ilə Qafqaz arasında iqtisadi və mədəni əlaqələri təmin etmişdir.

İşğal dövrü və azad olunma

1993-cü ilin avqustunda Qarabağ müharibəsi nəticəsində Cəbrayıl rayonu tamamilə işğal edilmişdir. Təxminən otuz il ərzində şəhərin və onlarla kəndin infrastrukturu faktiki olaraq yer üzündən silinmiş, tarixi abidələr isə ciddi dağıntılara məruz qalmışdır.

Tarixi dönüş nöqtəsi 4 oktyabr 2020-ci ildə, 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayıl şəhəri və rayonun böyük hissəsinin Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad edilməsi ilə baş verdi. Bu gün rəsmi olaraq Cəbrayıl Şəhəri Günü kimi qeyd edilir və bölgə üçün yeni dövrün başlanğıcını simvolizə edir.

Böyük Qayıdış: genişmiqyaslı yenidənqurma

Bu gün Cəbrayıl Azərbaycanın «Böyük Qayıdış» dövlət proqramının mühüm tərkib hissəsidir. Minalardan təmizlənmiş ərazilərdə sıfırdan müasir və ekoloji təmiz infrastruktur yaradılır:

- Şəhərsalma: Müasir yaşayış kompleksləri («ağıllı kəndlər» və məhəllələr), məktəblər, xəstəxanalar və inzibati binalar tikilir. İlk keçmiş məcburi köçkünlər artıq öz doğma yurdlarına qayıdıblar.

- Nəqliyyat logistikası: Cəbrayılı Azərbaycanın digər mühüm şəhərləri (Füzuli, Zəngilan, Şuşa) ilə birləşdirən yeni avtomobil yolları çəkilir, həmçinin dəmir yolu əlaqəsi bərpa olunur.

- Energetika: Region «yaşıl enerji» zonasına yönəldilib. Burada təkcə rayonu deyil, həm də qonşu əraziləri təmiz enerji ilə təmin edə biləcək günəş elektrik stansiyaları inşa edilir.

İqtisadi və turizm potensialı

Cəbrayılın iqtisadi gələcəyi «Araz Vadisi İqtisadi Zonası» Sənaye Parkının yaradılması ilə sıx bağlıdır. 200 hektar sahəsi olan bu sənaye mərkəzi vergi güzəştləri və Azərbaycan, İran, Türkiyə və Rusiya arasında logistika üçün əlverişli coğrafi mövqeyi sayəsində investorları cəlb edir. Əsas inkişaf istiqamətləri tikinti istehsalı, logistik xidmətlər və kənd təsərrüfatı məhsullarının emalıdır.

Zəngin mədəni irs, Araz çayı vadisinin mülayim iqlimi və unikal Xudafərin körpülərinə yaxınlıq Cəbrayılın həm daxili, həm də beynəlxalq turizmin inkişafı üçün böyük perspektivlər açır.