Cəlilabad rayonu: tarixi, coğrafiyası və iqtisadiyyatı

Azərbaycanın cənub bölgəsində yerləşən Cəlilabad rayonu ölkənin həm tarixi, həm də iqtisadi baxımdan əhəmiyyətli inzibati ərazi vahidlərindən biridir. Zəngin keçmişi, əlverişli coğrafi mövqeyi və inkişaf etmiş aqrar sektoru ilə tanınan bu rayon Azərbaycanın müxtəlif bölgələri arasında xüsusi yer tutur.

Coğrafi mövqeyi

Cəlilabad rayonu respublikanın cənub-şərq hissəsində yerləşir. Şimaldan Biləsuvar, şərqdən Neftçala, cənub-şərqdən Masallı, cənubdan isə Yardımlı rayonları ilə həmsərhəddir, qərb istiqamətində isə İran İslam Respublikası ilə sərhəddə yerləşir. Rayonun ümumi ərazisi 1441,4 kvadrat kilometrə bərabərdir. İnzibati mərkəzi Cəlilabad şəhəri olan rayonun tərkibinə 2 şəhər və 100-dən çox kənd daxildir.

Tarixi

Cəlilabad ərazisi Azərbaycanın ən qədim yaşayış məskənlərindən biri hesab olunur. Buradakı arxeoloji tədqiqatlar eramızdan əvvəlki dövrlərə aid yaşayış izlərinin mövcudluğunu təsdiqləyir. Ərazidə mövcud olmuş qədim şəhərlərdən biri son nəticədə ərəb hücumlarından sonra dağılmış, sonrakı dövrlərdə isə başqa yaşayış məntəqələri əhəmiyyət qazanmışdır.

XIX əsrin ortalarında bölgədə ticarət mərkəzi kimi formalaşan yaşayış məntəqəsi sonradan əyalətin əsas mərkəzinə çevrilmişdir. Müasir Cəlilabad rayonu 1930-cu il avqust ayının 8-də təsis edilmişdir. Uzun müddət əvvəlki adı ilə tanınan rayon 1967-ci ildə görkəmli Azərbaycan yazıçısı və dramaturqu Cəlil Məmmədquluzadənin xatirəsinə hörmət əlaməti olaraq indiki adını almışdır. 1960-cı illərin ortalarında qısa müddət ərzində qonşu Biləsuvar ərazisi rayonun tərkibinə daxil edilmiş, sonradan isə yenidən ayrı inzibati vahid kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Rayon ərazisində əlliyə yaxın tarixi-arxeoloji abidə mövcuddur. Bunlara qədim yaşayış yerləri, kurqanlar, türbələr, ziyarətgahlar və digər mədəni irs nümunələri daxildir.

Əhalisi

Cəlilabad rayonu Azərbaycanın ən çox əhaliyə malik rayonlarından biridir. Son illərin məlumatlarına əsasən rayonun əhalisi 220-230 min nəfər arasında qeydə alınır, əhalinin böyük əksəriyyəti kənd yerlərində yaşayır. Etnik tərkibinə görə əsasən azərbaycanlılar üstünlük təşkil etsə də, ərazidə talış, tat və digər azsaylı xalqların nümayəndələri də məskunlaşıb, bu da bölgəyə mədəni müxtəliflik qatır.

Təbiəti və iqtisadiyyatı

Cəlilabad rayonu zəngin bitki və heyvanat aləminə malikdir. Dağlıq ərazilərdə dovşan, qaban, porsuq, canavar, tülkü kimi heyvanlara, qartal, turac, leylək kimi quş növlərinə rast gəlinir. Rayonun dağətəyi hissəsində Azərbaycanın rəmzi sayılan nadir xarıbülbül bitkisi bitir. Təbii sərvətlərdən neft-qaz yataqları, əhəng, gil, qum və tikinti daşı ehtiyatları mövcuddur.

İqtisadiyyatın əsasını aqrar sektor təşkil edir. Taxılçılıq, kartofçuluq, üzümçülük və heyvandarlıq rayonun aparıcı təsərrüfat sahələridir. Bundan əlavə, tərəvəzçilik və bağçılıq da əhalinin əsas gəlir mənbələri sırasındadır. Rayon Azərbaycanın ən mühüm kənd təsərrüfatı mərkəzlərindən biri kimi tanınır.

Turizm potensialı

Cəlilabad hələ tam formalaşmış turizm mərkəzi olmasa da, zəngin təbiəti, tarixi abidələri və kənd turizmi imkanları ilə gələcəkdə inkişaf perspektivi olan bölgələrdən biridir. Qədim məscidlər, türbələr və arxeoloji kurqanlar bölgəyə maraq göstərən tədqiqatçılar və turistlər üçün cəlbedici obyektlərdir.

Nəticə

Cəlilabad rayonu qədim tarixi, əlverişli coğrafi mövqeyi, zəngin təbiəti və inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı ilə Azərbaycanın cənub bölgəsinin mühüm inzibati vahidlərindən biridir. Rayonun mədəni irsi və təbii ehtiyatları onun gələcəkdə həm iqtisadi, həm də turizm baxımından inkişaf potensialını artırır.