Crocus City Hall-da terror aktı

"Crocus City Hall" konsert zalında terror aktı (Krasnoqorsk, Moskva vilayəti) 22 mart 2024-cü ildə "Piknik" qrupunun konserti zamanı baş vermişdir. Bu, müasir Rusiya tarixində ən qanlı terror hücumlarından biridir.

22 mart 2024-cü il hadisələrinin qısa xronologiyası

• 19:38 — kamuflaj və balaklavada dörd silahlı kişi əsas giriş vasitəsilə binaya daxil oldu.
• 19:40–19:55 — foye və tamaşa zalında insanlara qarşı nizamsız atəş açdılar. Avtomatik silahlardan (AK-12, AK-74) və yandırıcı şaşkalardan istifadə etdilər.
• 20:00–20:15 — parter və balkonu yandırdılar. Alov, alışan tikinti materiallarına görə çox sürətlə yayıldı.
• 20:30 — terrorçular ağ rəngli Renault Symbol avtomobili ilə binanı tərk etdilər.
• 22:00–23:00 — yanğınsöndürənlər alovu lokallaşdırdılar, lakin zal tamamilə məhv edilmişdi (damı çökmüşdü).
• 23:30 — FTX dörd birbaşa icraçı da daxil olmaqla 11 nəfərin saxlanıldığını bildirdi.

Qurbanlar və zərərçəkənlər

• Ölənlər — 145 nəfər (2025-ci ilə rəsmi təsdiqlənib; terror günü 137 nəfər + sonradan xəstəxanalarda 8 nəfər ölüb).
• Zərərçəkənlər — 550-dən çox şəxs (güllə yaraları, yanıqlar, karbon monoksid zəhərlənməsi, təxliyə zamanı travmalar).
• Ən kiçik ölən şəxs — 9 yaşında, ən yaşlı ölən şəxs — 70+ yaş.

İcraçılar və təşkilatçılar

• Birbaşa icraçılar — dörd Tacikistan vətəndaşı (Mühəmmədsəbir Fayzov, Dalercön Mirzoyev, Saidakrami Murodali, Şamsidin Fariduni). Hamısı 23 mart gecəsi Bryansk vilayətində saxlanılıb.
• Təşkilatçı — FTX-nin versiyasına görə, "İslam Dövləti — Vilayət Xorasan" (İD-Xorasan, İŞİD-X). 25 mart 2024-cü ildə İŞİD rəsmən məsuliyyəti öz üzərinə götürdü.
• Maliyyələşdirmə və koordinasiya — istintaqın iddiasına görə, pullar (təxminən 1 milyon rubl) kriptovalyuta cüzdanları və Ukraynada vasitəçilər vasitəsilə göndərilib. FTX "Ukrayna izi" haqqında bəyanat verib, lakin ictimaiyyətə sübutlar təqdim edilməyib.

Məhkəmə prosesi (2024–2026)

• 24 mart 2024 — Moskvanın Basman məhkəməsi dörd icraçını 2 ay müddətinə həbs etdi.
• 7 may 2024 — iş Moskva Dairə Hərbi Məhkəməsinə təhvil verildi.
• 13 yanvar 2026 — ilkin dinləmələr başladı. Müttəhimlərə ömürlük azadlıqdan məhrumetmə cəzası təhlükəsi var (RF Cinayət Məcəlləsinin 205-ci maddəsi — terror aktı).
• Əsas müttəhim — Şamsidin Fariduni — etiraf ifadələri verdi, digərləri isə işgəncələr barədə bildirərək bunlardan imtina edirlər.

Nəticələr və dəyişikliklər

• Təhlükəsizliyin gücləndirilməsi — terror aktından sonra Rusiyada ticarət və əyləncə mərkəzləri, konsert zalları, vağzallar üçün yeni antiterror təhlükəsizliyi tələbləri tətbiq edilib. Giriş yoxlamaları hər yerdə tətbiq olunub.
• İŞİD-Xorasan qadağası — RF-də rəsmi olaraq terror təşkilatı kimi tanınıb.
• Siyasi nəticələr — terror aktı Orta Asiya vətəndaşlarına qarşı miqrasiya siyasətinin sərtləşdirilməsinə təsir edən amillərdən birinə çevrildi (kütləvi deportasiyalar, kvotaların sərtləşdirilməsi).
• Kompensasiyalar — ölənlərin ailələrinə 5 milyon rubl + Crocus Group tərəfindən əlavə ödənişlər verilib. Zərərçəkənlərə — 400 min rubldan 3 milyon rubladək.

2026-cı ilin yanvar ayına olan vəziyyət

• "Crocus City Hall" binası 2025-ci ilin yayında tamamilə sökülüb. Onun yerində memorial kompleks və yeni konsert zalı (Crocus Group layihəsi) planlaşdırılır.
• Məhkəmə prosesi davam edir. Gözlənilir ki, hökm 2026-2027-ci illərdə çıxarılacaq.
• Cəmiyyətdə hələ də çox suallar qalır: dörd silahlı şəxsin maneəsiz zala necə daxil olduğu, niyə təxliyyənin çətinləşdiyi və əsl sifarişçi haqqında.

"Crocus City Hall"da terror aktı "Nord-Ost" və Beslandakı hadisələrdən sonra Rusiyanın ən ağır terror aktı oldu və milli faciə olaraq qalır.