"Əbülfəz Elçibəy" teqi üzrə xəbərlər
Əbülfəz Elçibəy (tam adı Əbülfəz Qədirqulu oğlu Əliyev) Azərbaycanın müstəqillik tarixində silinməz iz qoymuş ən mühüm simalardan biridir. 1938-ci il iyunun 24-də Naxçıvanın Ordubad rayonunun Kələki kəndində anadan olmuş Elçibəy, Azərbaycanın ikinci prezidenti (1992–1993) və ölkənin ilk demokratik yolla seçilmiş lideri kimi tanınır. Onun həyatı və fəaliyyəti Azərbaycanın azadlıq mübarizəsinin rəmzinə çevrilmişdir.
Erkən Həyatı və Təhsili
Əbülfəz Elçibəy sadə bir kənd ailəsində doğulub. Atası Qədirqulu 1943-cü ildə İkinci Dünya Müharibəsində itkin düşüb, anası Mehrinisa xanım isə ailəni dolandırıb. O, təhsilinə Unuskənd kəndindəki 7 illik məktəbdə başlayıb, daha sonra Ordubad şəhər 1 saylı orta məktəbində davam etdirib. 1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb filologiyası şöbəsinə daxil olub. 1962-ci ildə təhsilini başa vuraraq SSRİ Hidrolayihə İnstitutunun Bakı şöbəsində tərcüməçi kimi fəaliyyətə başlayıb. 1963–1964-cü illərdə Misirdə Asuan bəndinin tikintisində tərcüməçi işləyib. 1965-ci ildə universitetin aspiranturasına qəbul olunub və 1969-cu ildə “Tulunilər dövləti (868–905)” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək tarix elmləri namizədi dərəcəsi alıb.
Sovet Rejiminə Qarşı Mübarizə
Elçibəy hələ tələbəlik illərindən Sovet rejiminin müstəmləkə siyasətinə qarşı mübarizə aparıb. Gizli tələbə dərnəkləri yaradaraq azadlıq ideyalarını yaymağa başlayıb. O, “Bütöv Azərbaycan” ideyasını təbliğ edərək Azərbaycanın birliyini və müstəqilliyini müdafiə edib. 1975-ci ildə “antisovet təbliğatı” ittihamı ilə həbs olunsa da, bu, onun mübarizə əzmini sarsıda bilməyib. Həbs müddəti bitdikdən sonra Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar İnstitutunda çalışıb, burada orta əsr ərəb tarixi üzrə araşdırmalar aparıb. Onun 40-dan çox elmi əsəri nəşr olunub.
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi və Müstəqillik
1988-ci ildə Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatının başlanması ilə Elçibəy hərəkatın liderlərindən birinə çevrildi. 1989-cu ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin (AXC) yaradılmasında aparıcı rol oynadı və ömrünün sonuna qədər bu təşkilatın sədri olaraq qaldı. AXC-nin səyləri nəticəsində 1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycanın müstəqilliyi haqqında tarixi Akt qəbul edildi. 1992-ci il iyun ayının 7-də keçirilən prezident seçkilərində 59,4% səslə Azərbaycanın ilk demokratik prezidenti seçildi.
Prezidentlik Dövrü (1992–1993)
Əbülfəz Elçibəyin prezidentliyi Azərbaycanın müstəqillik tarixində mühüm mərhələdir. O, ölkədə demokratiyanın bərqərar olması, iqtisadi islahatlar və suveren dövlətin qurulması üçün bir sıra addımlar atdı. Onun hakimiyyəti dövründə Milli Məclisdə 118 qanun və 160 qərar qəbul edildi. Xüsusilə, “Mətbuat haqqında qanun” qəbul edilərək mətbuat azadlığı təmin olundu. Elçibəy həmçinin rus qoşunlarının Azərbaycandan çıxarılmasını təmin etdi və latın əlifbasına keçidi həyata keçirdi.
Bununla belə, onun prezidentliyi çətin dövrlərlə üst-üstə düşdü. Qarabağ münaqişəsindəki uğursuzluqlar və daxili siyasi qeyri-sabitlik onun hakimiyyətini zəiflətdi. 1993-cü ilin iyununda Surət Hüseynovun başçılıq etdiyi hərbi qiyam nəticəsində Elçibəy hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldı. Vətəndaş müharibəsinin qarşısını almaq üçün o, Bakını tərk edərək doğma Kələki kəndinə getdi. Bu qərarı ilə o, xalqın birliyini qorumaq istədiyini nümayiş etdirdi.
İrsi və Vəfatı
Elçibəy 1997-ci ildə Bakıya qayıtdı və siyasi fəaliyyətini davam etdirdi. O, “Bütöv Azərbaycan” ideyasını təbliğ etməyə davam etdi və “Bütöv Azərbaycan Birliyi” təşkilatını yaratdı. 2000-ci ildə səhhətində yaranan problemlər səbəbindən Ankaraya müalicəyə getdi. Prostat xərçəngindən əziyyət çəkən Elçibəy 2000-ci il avqustun 22-də Ankarada vəfat etdi.
Əbülfəz Elçibəy Azərbaycanın müstəqillik tarixində əvəzsiz bir lider kimi yadda qaldı. Onun siyasi-nəzəri görüşləri “Bu mənim taleyimdir”, “Demokratiya və azadlıq”, “Bütöv Azərbaycan yolunda” kimi kitablarda öz əksini tapıb. Elçibəyin ideyaları hələ də Azərbaycanın siyasi və ictimai həyatında mühüm yer tutur.
