Efiopiya: tarix, əhali, iqtisadiyyat və mədəniyyət

Efiopiya Şərqi Afrikada yerləşən unikal dövlətdir, heç vaxt Avropa dövlətlərinin müstəmləkəsi olmamış və öz yazısını, təqvimini, dini ənənələrini qoruyub saxlamışdır. Bu gün o, qitənin ən sürətlə inkişaf edən iqtisadiyyatlarından biri və Nigeriyadan sonra Afrikada əhali sayına görə ikinci ölkədir.

Efiopiyanın coğrafiyası və əhalisi

Efiopiya Afrika Buynuzu regionunda yerləşir və dənizə çıxışı olmayan dünyanın ən böyük dövlətidir. Ölkə müxtəlif relyefi ilə seçilir: dağlıq yayla, Şərqi Afrika rift vadisinin dərin qırılmaları, yarımsəhralar və tropik savannalar. Efiopiyanın əhalisi 138 milyon nəfəri keçib və ölkə bu göstəriciyə görə dünyada ilk yerlərdən birini tutur. Paytaxt — dünyanın diplomatik və siyasi mərkəzlərindən biri olan, Afrika İttifaqının qərargahının yerləşdiyi Əddis-Əbəbədir. Rəsmi dillər amhar, oromo, somali, afar və tiqrinya dilləridir, ölkədə 80-dən çox etnik qrup mövcuddur.

Dövlət quruluşu

Efiopiya federativ parlament respublikasıdır və regional ştatlardan, habelə federal tabeçiliyində olan iki şəhərdən ibarətdir. Dövlət başçısı parlament tərəfindən altı illik müddətə seçilən prezidentdir, lakin real icra hakimiyyəti baş nazirin əlindədir. Bu modelə görə prezident vəzifəsi əsasən təmsilçilik xarakteri daşıyır, əsas siyasi və iqtisadi qərarları isə baş nazirin başçılıq etdiyi hökumət qəbul edir.

Efiopiyanın tarixi

Efiopiya antik mənbələrdə belə xatırlanan dünyanın ən qədim sivilizasiyalarından biridir. Məhz burada insanın ən erkən əcdadlarının qalıqları tapılmışdır ki, bu da ölkəni antropoloqlar üçün ən vacib obyektlərdən birinə çevirir. Orta əsrlərdə müasir Efiopiya ərazisində xristian Aksum çarlığı formalaşmış, sonralar isə XX əsrə qədər mövcud olmuş Efiopiya imperiyası yaranmışdır. Milli kimliyin formalaşmasında xüsusi rol XIX əsrin sonunda Avropa dövlətlərinin müstəmləkəçilik iddialarına uğurlu müqavimətə məxsusdur ki, bunun sayəsində ölkə demək olar ki, bütün tarixi boyunca müstəqilliyini qoruyub saxlaya bilmişdir.

İqtisadiyyat və təbii resurslar

Efiopiyanın iqtisadiyyatı ənənəvi olaraq kənd təsərrüfatına əsaslanır, burada əhalinin əhəmiyyətli hissəsi çalışır. Ölkə qəhvənin tarixi vətəni sayılır — ərəbika sortları ilk dəfə məhz Efiopiya yaylasında aşkar edilmişdir və bu gün qəhvə hələ də əsas ixrac mallarından biridir. Son onilliklərdə dövlət sənayeni, toxuculuq istehsalını və enerji sektorunu aktiv şəkildə inkişaf etdirir, o cümlədən Nil çayı üzərində iri hidroelektrik stansiyaların tikintisi vasitəsilə ki, bu da Efiopiyanı regionun potensial enerji mərkəzlərindən birinə çevirir.

Mədəniyyət və təbii görməli yerlər

Efiopiyanın mədəni irsi YUNESKO tərəfindən Afrikanın ən zəngin irslərindən biri kimi tanınır. Dünya şöhrəti qazanan qayalarda oyulmuş Lalibela məbədləri, məşhur stelaları ilə qədim Aksum şəhəri, həmçinin unikal dağlıq faunası olan Simien Milli Parkıdır. Efiopiya Pravoslav Kilsəsi dünyanın ən qədim xristian konfessiyalarından biri olaraq qalır, ənənəvi qəhvə mərasimi isə ölkənin gündəlik mədəniyyətinin mühüm hissəsi sayılır.

Nəticə

Efiopiya qədim tarixi, mədəni müxtəlifliyi və dinamik inkişaf edən iqtisadiyyatı özündə birləşdirir. Bu dövlət Afrika qitəsinin siyasi və iqtisadi həyatında əhəmiyyətli rol oynamağa davam edir, eyni zamanda dünyada analoqu olmayan unikal ənənələrin, yazının və dini irsin qoruyucusu olaraq qalır.