Laçın haqqında: tarix, coğrafiya və bərpa

Laçın Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonuna daxil olan, dağlıq relyefə malik ərazidir. Bölgə zəngin meşələri, dağ çayları və mülayim iqlimi ilə seçilir. Tarixən ərazi qədim insan məskənlərindən biri hesab olunur və antik dövrlərdə Albaniya, Atropatena kimi qədim dövlətlərin tərkibində olub. Rayon ərazisində qaya təsvirləri, mağaralar, qədim qəbirüstü abidələr və kurqanlar aşkar edilib ki, bu da bölgənin çoxəsrlik yaşayış tarixini təsdiqləyir.

Laçın şəhərinin adı və inzibati tarixi

Müasir Laçın şəhərinin yerində əvvəllər Abdallar adlı yaşayış məntəqəsi mövcud olub. 1920-ci illərin əvvəllərində bu yaşayış məntəqəsi şəhər statusu alıb, sonradan isə yaxınlıqdakı dağın adı ilə əlaqədar Laçın adlandırılıb. 1930-cu il avqustun 8-də Laçın rayonu müstəqil inzibati vahid kimi təşkil edilib və şəhər onun mərkəzinə çevrilib. Sovet dövründə ərazi Qarabağ xanlığı və Zəngəzur qəzasının tarixi irsini daşıyan bölgə kimi formalaşıb.

Ermənistan işğalı və onun nəticələri

1992-ci il mayın 18-də Laçın rayonu Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunub. İşğal nəticəsində minlərlə Azərbaycan vətəndaşı öz doğma yurdundan didərgin düşməyə məcbur olub, çoxlu sayda hərbçi və mülki şəxs həlak olub və ya itkin düşüb. İşğal dövründə rayonun tarixi-mədəniyyət abidələri, o cümlədən onlarla qədim məbəd, körpü, türbə və digər memarlıq nümunələri dağıdılıb və talan edilib. Minlərlə yaşayış evi, sənaye və sosial obyekt yandırılıb və istifadəyə yararsız hala salınıb.

Azadlıq və Böyük Qayıdış

2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycan Ordusunun qazandığı Zəfər nəticəsində ərazi bütövlüyünün bərpasına yol açıldı. 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanan üçtərəfli bəyanata əsasən Ermənistan dekabrın 1-də Laçın rayonunun kənd ərazilərini Azərbaycana təhvil verdi. Laçın şəhəri isə 2022-ci il avqustun 26-da, Zabux və Sus kəndləri ilə birlikdə Azərbaycanın tam nəzarətinə qaytarıldı. Bu tarixi hadisəni əbədiləşdirmək məqsədilə hər il avqustun 26-sı rəsmi olaraq "Laçın şəhəri günü" kimi qeyd olunur.

Bərpa və yenidənqurma işləri

Azad edildikdən sonra Laçın şəhərində genişmiqyaslı quruculuq işləri həyata keçirilib. Şəhərdə müasir infrastruktur, təhsil və mədəniyyət müəssisələri, sosial obyektlər yenidən inşa edilib. Köçkün ailələrin doğma yurdlarına qayıdışını təmin etmək və məşğulluq yaratmaq məqsədilə rayonda onlarla müəssisəni birləşdirən Aqro və Sənaye Parkı yaradılıb. Bu addımlar "Böyük Qayıdış" proqramının tərkib hissəsi olaraq bölgənin sosial-iqtisadi canlanmasına xidmət edir.

Nəticə

Laçın həm zəngin tarixi irsi, həm də son illərdəki dramatik hadisələri ilə Azərbaycanın milli yaddaşında xüsusi yer tutan bölgədir. İşğaldan azad edildikdən sonra burada aparılan bərpa işləri, əhalinin qayıdışı və yeni infrastrukturun formalaşması Laçının gələcəkdə yenidən inkişaf edən bir mərkəzə çevrilməsinə zəmin yaradır.