Madaqaskar

Madaqaskar: lemurlar adası, baobablar xiyabanı, Sinqi daş meşələri və Bakı ilə dialoq

Madaqaskar Respublikası — bir adada yerləşən dünyanın ən böyük dövləti və planetin dördüncü ən böyük adasıdır; Hind okeanının qərb hissəsində, Afrikanın cənub-şərq sahillərində yerləşir və qitədən Mozambik boğazı ilə ayrılır. Laterit torpaqlarının xarakterik terrakota çalarına görə Madaqaskarı «Böyük Qırmızı ada» adlandırırlar. Təxminən 88 milyon il əvvəl qədim Qondvana superqitəsindən qopan ada tam təcrid şəraitində inkişaf edərək flora və faunasının bənzərsiz endemizm səviyyəsi, özünəməxsus avstroneziya-Afrika mədəniyyəti və Hind okeanı hövzəsində artan geosiyasi əhəmiyyəti ilə müstəqil təkamül mikromaterikinə çevrilmişdir.

Sinqi-de-Bemaraha karst zirvələri, Baobablar xiyabanı və yüksəkdağlıq Antananarivu

Madaqaskarın təbii profili təzadları ilə heyrətləndirir: şərq sahilinin rütubətli tropik meşələri mərkəzi yüksəkdağlıq plato və qərb ilə cənubun quraq savannaları ilə əvəzlənir. YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmiş Sinqi-de-Bemaraha Milli Parkı başlıca geoloji möcüzə sayılır — bura Manambulu çayının kanyonları ilə kəsilən, onlarla metr hündürlükdə ülgüctək iti əhəngdaşı karst iynələrinin nəhəng labirintidir. Menabe bölgəsində, Murundava şəhəri yaxınlığında bütün dünyada məşhur olan Baobablar xiyabanı uzanır: min ilə qədər yaşı olan Adansonia grandidieri növünə aid monumental nəhənglər torpaq yolun kənarlarını bəzəyir. Şərqdə, Andasibe-Mantadia parkının yağış meşələrində ən böyük qısquyruqlu lemurlar — indrilər ətrafa bərkdən səs salırlar. Mərkəzi platonun on iki təpəsində amfiteatr kimi ucalan paytaxt Antananarivu («Min döyüşçü şəhəri») kralların monumental Ruva Manampisua saray kompleksi və Yuxarı şəhər məhəllələrinin ensiz pilləkənli küçələri ilə diqqəti cəlb edir.

İmerina Krallığı, Kraliça I Ranavaluna və suveren respublika

Adada məskunlaşma nisbətən gec — eramızın I minilliyində, uzaq Avstroneziyadan (İndoneziya arxipelaqından) gələn dənizçilərin Hind okeanını keçərək Şərqi Afrikadan olan miqrantlarla qarışması və vahid malaqasi etnosunu formalaşdırması ilə baş tutmuşdur. XIX əsrin əvvəllərində kral Andrianampoynimerina və onun varisi I Radama paytaxtı Tana olmaqla adanın böyük hissəsini mərkəzləşdirilmiş İmerina Krallığının bayrağı altında birləşdirdilər. Ölkə kraliça I Ranavalunanın hakimiyyəti dövründə özünəməxsusluğunu qətiyyətlə qorudu, lakin XIX əsrin sonunda Fransa müstəmləkə qoşunlarının təzyiqi qarşısında tab gətirə bilmədi. 1960-cı il iyunun 26-da Madaqaskar Malaqasi Respublikasını elan edərək müstəqilliyini bərpa etdi. Siyasi rejimlərin dəyişməsini, sosialist eksperimentini və konstitusiya islahatlarını geridə qoyan müasir Dördüncü Respublika vətəndaş sülhünün əsaslarını möhkəmləndirir, yol şəbəkəsini modernləşdirir və dayanıqlı kənd təsərrüfatını inkişaf etdirir.

Famadihana əcdad kultu, əl istehsalı lamba ipəyi və pikant rumazava

Malaqasililərin mədəni sütunu unikal olub fihavanana konsepsiyasına (həmrəylik və harmoniya) və əcdadların ruhlarına (raziana) dərin ehtirama söykənir. Əsas mərasim Famadihanadır («sümüklərin çevrilməsi») — bu ailə bayramı zamanı dünyasını dəyişənlərin nəşləri ailə sərdabələrindən çıxarılır, qayğı ilə yeni lambamena ipək kəfənlərinə bükülür, yenidən dəfn edilməzdən əvvəl mahnı və rəqslərlə məqbərənin ətrafına dolandırılır. Ənənəvi geyim çiyinlərə örtülən pambıq və ya vəhşi ipəkdən düzbucaqlı toxunma parça — lambadır. Qastronomiyanın mütləq təməli malaqasililərin gündə üç dəfə qəbul etdiyi düyüdür (vari): zebu mal ətindən hazırlanan, ağızda yüngül sancma və sərinləşdirici təsir yaradan anamalao (akmella) yarpaqları ilə vam odda bişirilən doyumlu ət raqusu — rumazava (Romazava) milli şah əsər sayılır. Ətlə döyülmüş maniok yarpaqlarından hazırlanan ravitutu qarniri və yanmış düyü həlimindən hazırlanan sərinləşdirici ranun'ampanaqo içkisi də populyardır.

Dünya vanil inhisarçısı, qrafit və Azərbaycanla ekoloji həmrəylik

Madaqaskar iqtisadiyyatı kənd təsərrüfatına və faydalı qazıntıların hasilatına əsaslanır: ölkə təbii burbon vanilinin toplanması və ixracı üzrə dünyada mütləq liderliyi qoruyur (qlobal bazarın 80%-ə qədərini təmin edir), həmçinin mixək, ilanq-ilanq, tekstil və xərçəngkimilərin tədarükündə qabaqcıl yer tutur. Adanın təkində zəngin nikel və kobalt yataqları («Ambatovi» meqalayihəsi), kristal qrafit, titan qumları və İlakakada sapfir yataqları gizlənir.

Diplomatik müstəvidə Antananarivu və Bakı BMT, Qoşulmama Hərəkatı və frankofon formatlar çərçivəsində əməkdaşlıq edirlər. Hər iki paytaxt dövlətlərin suveren bərabərliyi, daxili işlərə qarışmamaq və ərazi bütövlüyünə qeyd-şərtsiz hörmət prinsiplərini qətiyyətlə müdafiə edir. Bakıda keçirilən COP29 iqlim sammitinin yekunları fonunda şərqdə dağıdıcı siklonlardan, cənubda isə xroniki quraqlıqlardan əziyyət çəkən Madaqaskar iqlim itkiləri və zərərlərinin ödənilməsi üçün ədalətli beynəlxalq fondların yaradılması, relikt tropik meşələrin mühafizəsi və həssas ada ekosistemlərinin qorunması məsələlərində Azərbaycan simasında fəal müttəfiq tapmışdır.