Məmmədli qəsəbəsi: tarixi və təbii abidəsi

Məmmədli qəsəbəsi, digər adı ilə Məhəmmədi, Azərbaycan Respublikasının Abşeron rayonunda yerləşən kənd tipində yaşayış məntəqəsidir. Bakı şəhərindən təxminən 21 kilometr, Xırdalan şəhərindən isə 17 kilometr məsafədə, dəniz səviyyəsindən 29 metr yüksəklikdə yerləşir. Ən yaxın dəmir yolu stansiyası Qışlı stansiyasıdır. Poçt indeksi AZ0125-dir.

Məmmədli qəsəbəsinin adı və yaranma tarixi

Qəsəbənin adı XIX əsrin sonunda bu ərazidə qışlaq salmış Muğanlı tayfasının adından götürülüb. Abşeronun digər yaşayış məntəqələri kimi Məmmədli də qədim qəsr-qala ətrafında formalaşmışdır. Zaman keçdikcə Azərbaycanın müxtəlif yerlərindən gələn əhali hesabına genişlənmiş və ayrı-ayrı məhəllələr yaranmışdır. Bu məhəllələr arasında Cənubi Azərbaycandan gələn Qaradağlı, Qədimədili, Şahsevən, Ənnədili və digər qruplar olub.

1886-cı ildə aparılan ailə siyahıyaalmasına görə kəndin əhalisi 997 nəfər təşkil edirdi və əsasən şiə müsəlmanlardan ibarət idi. Sonrakı dövrlərdə inzibati tabeçilik dəfələrlə dəyişib. 1913-cü ildə Bakı quberniyasının Bakı qəzasına, 1926-cı ildə Qala-Maştağı dairəsinə, 1929-cu ildən sonra isə Bakı şəhər sovetinin tərkibinə daxil olub. 1963-cü ildə yeni yaradılmış Abşeron rayonunun tərkibinə verilib. 1999-cu ildə isə Məhəmmədli bələdiyyəsi yaradılıb.

Əhali və məşğuliyyət

Müasir dövrdə qəsəbənin əhalisi təxminən 7800 nəfər ətrafındadır. Əhali əsasən heyvandarlıqla məşğul olur, eyni zamanda sənaye müəssisələrində çalışır. Əhalinin sayı illər ərzində artıb: 1933-cü ildə 452, 1981-ci ildə 1450, 1999-cu ildə 2710, 2009-cu ildə isə 5497 nəfər qeydə alınıb.

Yanardağ təbiət abidəsi

Məmmədli qəsəbəsinin ən məşhur yeri Yanardağ abidəsidir. Kənd mərkəzindən təxminən 2 kilometr, Bakı şəhər mərkəzindən 27 kilometr məsafədə, Məhəmmədi-Digah şose yolunun sol tərəfində yerləşir. Burada yerin dərinliklərindən sızan təbii qaz daim alovlanır və sönməyən məşəl əmələ gətirir. Bu hadisə qədim dövrlərdən məlumdur və zərdüştilik dövrlərində ibadət yeri kimi istifadə olunub. 2007-ci ildə Prezident sərəncamı ilə “Yanar dağ” Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu elan edilib. Qoruğun ərazisi 64,55 hektardır və qədim qəbiristanlıqlar, məscid qalıqları, bulaqlar və digər abidələri əhatə edir. 2019-cu ildə əsaslı təmir işləri başa çatıb.

İqlim və infrastruktur

Qəsəbədə yarımsəhra iqlimi hökm sürür. Orta illik temperatur təxminən +14,7°C, illik yağıntı miqdarı isə 308 millimetrdir. Sovet dövründə tam orta məktəb, kitabxana, kinoteatr, uşaq bağçası və tibb məntəqəsi fəaliyyət göstərib. Hazırda orta məktəb, poçt şöbəsi, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, məscid və sənaye obyektləri mövcuddur.

Məmmədli qəsəbəsi Abşeron yarımadasının tarixi və təbii zənginliklərini özündə birləşdirən mühüm yaşayış məntəqəsidir. Yanardağ kimi unikal abidəsi ilə turistlərin diqqətini cəlb edir, eyni zamanda yerli əhalinin gündəlik həyatı üçün əlverişli şərait yaradır.