NASA nədir və nə vaxt yaradılıb

ABŞ-ın Milli Aeronavtika və Kosmik Tədqiqatlar İdarəsi (NASA) — ABŞ-ın mülki kosmik proqramına, həmçinin aeronavtika və kosmos sahəsindəki tədqiqatlara cavabdeh olan federal agentlikdir. Təşkilat 1958-ci ildə Sovet peykinin buraxılışına cavab olaraq yaradılıb və o vaxtdan dünya kosmonavtikasının aparıcı institutlarından biri olaraq qalır. Agentliyin baş qərargahı Vaşinqtonda yerləşir, onun bölmələri — Kennedi, Conson, Qoddard adına mərkəzlər və digərləri isə ölkənin bütün ərazisində yerləşir.

Agentliyin əsas nailiyyətləri

Fəaliyyətinin onilliklər boyunca NASA bir çox əlamətdar layihələr həyata keçirib: «Apollon» proqramı çərçivəsində insanın Aya enməsi, orbital stansiyaların yaradılması, çəkicilərin (shuttle) buraxılışı və Mars roverlərinin işlənib hazırlanması. Agentlik həmçinin Beynəlxalq Kosmik Stansiyanın Amerika seqmentini idarə edir və Habbl adına orbital rəsədxana ilə Uebb adına teleskop da daxil olmaqla, teleskoplar vasitəsilə atmosferin, iqlimin və uzaq kosmosun elmi tədqiqatlarını mütəmadi aparır.

«Artemis» proqramı: Aya qayıdış

NASA-nın müasir fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri insanın Ayın səthinə qayıtmasına və gələcək Mars missiyaları üçün uzunmüddətli infrastrukturun yaradılmasına yönəlmiş «Artemis» Ay proqramıdır. 2026-cı ilin aprelində «Artemis-2» missiyası çərçivəsində Ayın ətrafında pilotlu uçuş uğurla başa çatdı — astronavtlar yarım əsrdən çoxdur ki, ilk dəfə Yerin alçaq orbitindən kənara çıxdılar. Növbəti mərhələ 2027-ci ilə planlaşdırılan «Artemis-3» missiyası olacaq, onun çərçivəsində «Orion» gəmisinin eniş modulu ilə bağlanmasının sınaqdan keçirilməsi nəzərdə tutulub. 1972-ci ildən bəri astronavtların Ay səthinə ilk enişi isə 2028-ci ilin əvvəlində «Artemis-4» missiyası çərçivəsində gözlənilir.

NASA-nın bu günkü fəaliyyət istiqamətləri

Pilotlu kosmonavtikadan əlavə, agentlik Yerin müşahidəsi üçün peyk sistemlərinin işlənib hazırlanması, iqlim dəyişikliklərinin öyrənilməsi, tərəfdaşlıq proqramları vasitəsilə özəl kosmik şirkətlərin dəstəklənməsi və astrofizika sahəsində fundamental tədqiqatlarla məşğul olur. NASA həmçinin buraxılışların dəyərini azaltmağa və layihələrin həyata keçirilməsini sürətləndirməyə imkan verən daşıyıcı raketlərin və pilotlu gəmilərin işlənib hazırlanmasında kommersiya operatorları ilə fəal əməkdaşlıq edir.

Perspektivlər və gələcək planlar

Ay proqramından əlavə, agentliyin uzunmüddətli planlarına 2030-cu illərdə Ayda daimi məskunlaşdırılmış bazanın yaradılması daxildir ki, bu da pilotlu Mars uçuşlarına gedən yolda aralıq mərhələ olmalıdır. Həyat təminatı texnologiyalarının, yeni mühərrik qurğularının və avtonom naviqasiya sistemlərinin inkişafı gələcək planetlərarası missiyaların əsası kimi qiymətləndirilir.

Nəticə

NASA elmi biliklər, mühəndis işləmələri və beynəlxalq əməkdaşlığı birləşdirərək dünya kosmik sənayesinin əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri olaraq qalır. «Artemis» proqramının həyata keçirilməsi və Mars missiyalarına hazırlıq yaxın onilliyi kosmosun mənimsənilməsi tarixinin ən əhəmiyyətli dövrlərindən birinə çevirir.