Novruz bayramı – Mərkəzi Asiya, Qafqaz, Yaxın Şərq və fars və türk mədəniyyətlərinin güclü olduğu digər regionlarda qeyd olunan ən qədim və ən əhəmiyyətli bayramlardan biridir. Təbiətin yenilənməsini və yeni ilin başlanğıcını simvolizə edən bu yaz bayramı, zərdüştlük ənənəsindən qaynaqlanır və 2025-ci ildə 20-21 mart tarixinə təsadüf edən yaz bərabərliyi günü ilə əlaqədardır. 2016-cı ildə UNESCO tərəfindən bəşəriyyətin qeyri-maddi mədəni irsinin bir hissəsi kimi rəsmi olaraq tanınan Novruz, dini və ya etnik fərqlərindən asılı olmayaraq milyonlarla insanı birləşdirir.
Novruz adı fars sözləri olan "nou" (yeni) və "ruz" (gün) sözlərindən gəlir, hərfi mənada "yeni gün" deməkdir. Bu bayram Azərbaycan, İran, Özbəkistan, Türkmənistan, Tacikistan, Qazaxıstan, həmçinin Türkiyənin, Əfqanıstanın və Rusiyanın bəzi bölgələrində qeyd olunur. Hər ölkədə Novruzun özünəməxsus xüsusiyyətləri var, lakin yenidən doğulma, təmizlənmə və təbiətlə harmoniya mövzuları ortaq qalır. Məsələn, Novruzun dövlət bayramı olduğu Azərbaycanda, bu bayram dörd həftə ərzində qeyd olunur və hər həftə dörd ünsürdən birinə həsr olunur: su, od, torpaq və külək. Təmizlənmə simvolu olan od xüsusi yer tutur – ənənəvi olaraq tonqallar yandırılır və insanlar keçən ilin bəlalarından qurtulmaq üçün bu tonqalların üstündən tullanırlar.
Novruza hazırlıq əvvəlcədən başlayır. İnsanlar evlərini təmizləyir, yeni paltar alır, ənənəvi yeməklər hazırlayırlar. Süfrəyə mütləq "həft-sin" qoyulur – fars dilində "s" hərfi ilə başlayan yeddi əşyadan ibarət kompozisiya, məsələn, sumalak (cücərmiş buğda), seb (alma), sir (sarımsaq). Azərbaycanda paxlava və şəkərbura bişirilir, Özbəkistanda isə bütün ailə ilə hazırlanan cücərmiş buğdadan şirin yemək olan sumalak hazırlanır. Bu gün inciklikləri bağışlamaq, yaxınlarla barışmaq və sevinci paylaşmaq adətdir.
Novruz təkcə ailə bayramı deyil, həm də ictimai şənliklər vaxtıdır. Şəhərlərdə konsertlər, yarmarkalar, teatrlaşdırılmış tamaşalar keçirilir. 2025-ci ildə də, hər il olduğu kimi, Novruzu qeyd edən ölkələrin liderləri təbriklərlə çıxış edəcək və onun mədəni birlik üçün əhəmiyyətini vurğulayacaqlar. Məsələn, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev öz müraciətlərində ənənəvi olaraq Novruzu milli kimliyin simvolu kimi vurğulayır.
Bu gün Novruz qədim ənənələrin müasirliyə necə uyğunlaşdığının və insanları ümid, sülh və yenilənmə kimi ortaq dəyərlər vasitəsilə birləşdirdiyinin canlı nümunəsi olaraq qalır.
