Ordubad rayonu: təbiət, tarix və görməli yerlər

Ordubad rayonu (azərb. Ordubad rayonu) – Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikasının yeddi inzibati rayonundan biridir. İnzibati mərkəzi – Ordubad şəhəridir, muxtar respublikanın ikinci böyük şəhəridir. Rayonun sahəsi təxminən 980 kvadrat kilometrdir. Əhalisi 50 mindən çoxdur.

Rayon Naxçıvanın cənub-şərqində yerləşir. Cənubdan İranla Araz çayı boyunca, şimaldan və şərqdən Ermənistanla, qərbdən isə Culfa rayonu ilə həmsərhəddir. Relyef əsasən dağlıqdır. Burada Kiçik Qafqazın Zəngəzur silsiləsinin qolları yerləşir. Ən yüksək nöqtə – 3904 metr hündürlüyündəki Qapıcıq (Kapucik) dağıdır – Naxçıvan Muxtar Respublikasının ən yüksək zirvəsidir. Ərazinin kiçik hissəsi dağətəyi və Araz boyu düzənlik sahələrdən ibarətdir (təxminən 5–6 %).

İqlim kontinentaldır. Yayda burada muxtar respublikanın digər rayonları ilə müqayisədə nisbətən sərin olur. Zəngin flora və fauna, münbit torpaqlar və su ehtiyatları kənd təsərrüfatı üçün əlverişli şərait yaradır. Rayon bağları ilə tanınır – burada meyvə, tərəvəz, kartof və üzüm yetişdirilir. Qoz və tut ağacları yerli mənzərələrə xasdır.

Tarix və etimologiya

“Ordubad” adı türk-fars mənşəlidir və “ordu şəhəri” mənasını verir (türkcə “ordu” – qoşun, farsca “bad” – şəhər). Bu, yaşayış məntəqəsinin monqol və ya elxanilər dövründə salınması və ya möhkəmləndirilməsi ilə bağlıdır.

Rayon ərazisi bəşəriyyətin ən qədim məskunlaşma ocaqlarından biridir. Burada tunc dövrünə aid arxeoloji abidələr, o cümlədən bir neçə min illik Gəmiqaya (Gamiqaya) petroqlifləri aşkar edilmişdir. Ərazi haqqında ilk yazılı məlumatlar V–VII əsrlərə aiddir.

Orta əsrlərdə Ordubad müxtəlif dövlətlərin tərkibində olmuşdur: Erməni marzpanlığı, sonralar Səfəvilər imperiyası, xanlıqlar. 1826–1828-ci illər Rusiya-İran müharibəsi və Türkmənçay müqaviləsindən sonra ərazi Rusiya imperiyasına keçmişdir. Sovet dövründə rayon 8 avqust 1930-cu ildə yaradılmışdır. 1963-cü ildə müvəqqəti olaraq Culfa rayonuna birləşdirilmiş, 6 yanvar 1965-ci ildə isə yenidən müstəqil inzibati vahid kimi bərpa edilmişdir.

Ordubad şəhəri orta əsr planlaşdırmasını qoruyub saxlamışdır. 1977-ci ildə tarixi-memarlıq qoruğu elan edilmişdir. Dar küçələr, Ambaras, Kurdtatal, Mingis, Sarşahar və Uç məhəllələri, qədim məscidlər, Geysariyyə örtülü bazarı, buzxana və digər tikililər şərq şəhər görünüşünü əks etdirir.

Mədəniyyət, iqtisadiyyat və müasirlik

Ordubad rayonu tarixi-mədəni abidələrlə zəngindir. Şəhər memarlığından əlavə, burada qədim qəbiristanlıqlar, XVII–XIX əsrlərə aid məscidlər və arxeoloji obyektlər mövcuddur. Region Böyük İpək Yolu və ənənəvi sənətkarlıqla əlaqələndirilir.

İqtisadiyyat kənd təsərrüfatına – meyvə, tərəvəz istehsalı və kənd təsərrüfatı məhsullarının emalına əsaslanır. Nəqliyyat şəbəkəsi inkişaf etmişdir: Naxçıvan–Ordubad avtomobil magistralı rayondan keçir, dəmir yolu stansiyaları mövcuddur.

Rayon özünəməxsus həyat tərzini qoruyur. Yerli sakinlər qonaqpərvərlikləri ilə tanınır, Ordubad isə dağ mənzərələri, qədim irs və münbit bağların vəhdəti sayəsində Azərbaycanın ən mənzərəli incilərindən biri adlandırılır.

Ordubad rayonu bu gün Naxçıvan Muxtar Respublikasının mühüm tarixi, təbii və mədəni mərkəzi olaraq qalır və Qafqazla maraqlanan tədqiqatçıların və səyyahların diqqətini cəlb edir.