Qvineya

Qvineya: Qərbi Afrikanın su qülləsi, boksit xəzinəsi, cembe ritmləri və Bakı ilə tərəfdaşlıq

Qərbi Afrikada Atlantik okeanının suları ilə əhatə olunan Qvineya Respublikası nəhəng mineral ehtiyatlara, toxunulmamış dağ landşaftlarına və parlaq antikolonial müqavimət tarixinə malik dövlətdir. Yaylalarından qitənin ən böyük çaylarının başlanğıc götürməsinə görə «Qərbi Afrikanın su qülləsi» adlandırılan Qvineya özündə zəngin enerji potensialını, çoxəsrlik musiqi folkloru ənənələrini və qlobal metallurgiya xammalı bazarında əsas oyunçu statusunu birləşdirir.

Futa-Callon yaylası, Nimba dağının təbiət qoruğu və okean sahili Konakri

Qvineyanın relyefi coğrafi müxtəlifliyi ilə diqqəti cəlb edir və dörd təbii zonaya bölünür: Sahilyanı, Orta, Şimali və Meşəlik Qvineya. Regionun əsas hidroqrafik qovşağı şəlalələr kaskadı və dərin kanyonları ilə məşhur olan, Qərbi Afrikanın başlıca su arteriyaları — Niger, Seneqal və Qambiya çaylarının mənbəyini təşkil edən dağlıq Futa-Callon yaylasıdır. Cənub-şərqdə daş əmək alətlərindən istifadə edən şimpanzeləri və endemik diri doğan qurbağaları ilə tanınan YUNESKO-nun biosfer qoruğu — Nimba dağı ucalır. Ölkənin paytaxtı Konakri ensiz Kalum yarımadasında və yaxınlıqdakı Los adalarında yerləşir; şəhər fəal liman həyatı, səs-küylü küçə bazarları və Böyük Səhradan cənubda ən böyük islam ibadətgahlarından biri olan Feysəl Böyük Məscidinin əzəməti ilə nəfəs alır.

Orta əsr imperiyaları, Samori Turenin üsyanı və azadlığın tarixi seçimi

Qvineya torpaqları əsrlər boyu böyük orta əsr dövlətlərinin — Qana, Mali və Sonqay imperiyalarının tərkibində olmuşdur. XIX əsrin sonlarında yerli əhali Vasulu imperiyasını quran sərkərdə Samori Turenin rəhbərliyi altında Fransa müstəmləkə işğalına qarşı kəskin müqavimət göstərdi. Yeni tarixdə ölkə suverenliyə güzəştsiz canatımı ilə şöhrət qazandı: 1958-ci il referendumunda Əhməd Seku Turenin rəhbərliyi altında Qvineya Afrikadakı bütün Fransa müstəmləkələri arasında Parisin təklif etdiyi birlik layihəsini rədd edən yeganə ölkə oldu və «Biz köləlikdəki zənginlikdən azadlıqdakı yoxsulluğa üstünlük veririk» tarixi şüarını bəyan etdi. 1958-ci il oktyabrın 2-də ölkə müstəqil respublikaya çevrilərək bütün qitənin dekolonizasiyasına yol açdı.

Cembe təbilinin qızıl dövrü, «Les Ballets Africains» baleti və sous mətbəxi

Qvineyanın dünya musiqisinə təsiri misilsizdir: ölkə cembe təbilində və taxta ksilofon — balafonda ansambl ifaçılığının beşiyi sayılır. Şair və xoreoqraf Keyta Fodeba tərəfindən yaradılmış əfsanəvi «Les Ballets Africains» milli ansamblı onilliklər boyu mandinka, fulbe və susu kimi Qərbi Afrika xalqlarının virtuoz akrobatikasını və poliritmiyasını dünyaya tanıtmışdır. Ənənəvi mətbəx qatı souslarla verilən düyü və kök yumrularına əsaslanır: xalqın ən sevimli yeməyi araxis pastası, palma yağı və hisə verilmiş balıq əlavə edilməklə maniok və ya batat yarpaqlarından hazırlanan sous (Sauce feuille), həmçinin düyü, badımcan və bamyadan bişirilən doyumlu futi təamıdır.

Simandu yataqları, qlobal boksit lideri və Azərbaycanla dialoq

Qvineya iqtisadiyyatı strateji qlobal əhəmiyyətə malikdir: ölkənin təkin planetdə aşkar edilmiş boksit (alüminium istehsalının əsası) ehtiyatlarının təxminən üçdə birini cəmləşdirir, Simandu dağ massivi isə dünyanın ən böyük işlənilməmiş yüksək keyfiyyətli dəmir filizi yatağını gizlədir. Beynəlxalq arenada Qvineya və Azərbaycan Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) və Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində ənənəvi dostluq münasibətlərini qoruyub saxlayırlar. Bakı və Konakri təbii ehtiyatlardan suveren istifadəni, ərazi bütövlüyünün toxunulmazlığını və inkişaf etməkdə olan dövlətlərin qarşılıqlı həmrəyliyini ardıcıl şəkildə dəstəkləyirlər. Bakıda keçirilən COP29 iqlim sammitinin yekunları fonunda hər iki tərəf faydalı qazıntıların ekoloji cəhətdən məsuliyyətli hasilatının və çay hövzələrinin qorunmasının vacibliyini qeyd edərək ikitərəfli tərəfdaşlığın genişlənməsi üçün dayanıqlı platforma formalaşdırırlar.