"Şimali İrlandiya" teqi üzrə xəbərlər
Şimali İrlandiya: Nəhənglərin bazalt sütunları, kelt saqaları, Belfast «Titanik»i və Bakı ilə əlaqələr
Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının tərkibinə daxil olan və İrlandiya adasının şimal-şərq hissəsini tutan Şimali İrlandiya dramatik tarixə, zəngin kelt-britaniya irsinə və heyranedici təbiət panoramlarına malik regiondur. Yaşıl təpələr, sərt Atlantik qayalıqları və dərin dəniz körfəzləri («lox»lar) diyarı onilliklərlə davam edən daxili münaqişələri arxada qoyaraq Avropanın çiçəklənən mədəniyyət, kinematoqrafiya və yüksək texnologiyalar mərkəzinə çevrilməyi bacarmışdır.
Nəhənglərin keçidi, «Dark Hedges» labirintləri və Belfastın liman irsi
Regionun əsas təbiət sərvəti Şimali İrlandiyada YUNESKO-nun yeganə Ümumdünya İrsi obyekti sayılan «Nəhənglərin keçidi»dir (Nəhənglərin səddi). Bu geoloji abidə milyonlarla il əvvəl vulkanik fəaliyyət nəticəsində yaranmış təxminən 40 min bir-birinə bitişik nizamlı bazalt sütundan ibarətdir (kelt əfsanəsinə görə, bu körpünü nəhəng Finn Makkul şotlandiyalı rəqibi ilə döyüşmək üçün tikmişdir). Regionun digər vizit kartı dünya kinematoqrafiyası tərəfindən məşhurlaşdırılan «Dark Hedges» fıstıq xiyabanıdır. Bölgənin mərkəzində Britaniya adalarının ən böyük şirinsulu gölü olan Lox-Ney yerləşir. Regionun paytaxtı Belfast Viktoriya dövrünün memarlığını gəmiqayırma dövrünün irsi ilə ahəngdar şəkildə birləşdirir: əfsanəvi «Titanik» layneri məhz yerli «Harland and Wolff» tərsanələrində inşa edilmiş və onun xatirəsi ultra-müasir interaktiv «Titanik Belfast» muzeyində əbədiləşdirilmişdir.
İrlandiyanın bölünməsi, iğtişaşlar dövrü və Belfast razılaşması
Şimali İrlandiya 1920-ci il İrlandiyanın İdarə Edilməsi Aktına əsasən 1921-ci ildə təşkil olunmuşdur; bu zaman tarixi Olster əyalətinin protestant çoxluğun üstünlük təşkil etdiyi altı şimal-şərq qraflığı Birləşmiş Krallığın tərkibində qaldı, adanın cənub hissəsi isə müstəqil İrlandiya Respublikasının yaradılması yolu ilə getdi. XX əsrin ikinci yarısı İrlandiya ilə birləşmə tərəfdarı olan katolik millətçilər ilə Londonla ittifaqı müdafiə edən protestant yunionistlər arasında ağır etnosiyasi qarşıdurma («İğtişaşlar» və ya The Troubles) ilə yadda qaldı. 1998-ci ildə hakimiyyətin bölünməsi prinsipini təsbit edən, yerli parlamenti (Stormont Assambleyasını) bərpa edən, sülh və vətəndaş həmrəyliyi erasını açan Belfast razılaşmasının (Müqəddəs Cümə razılaşması) imzalanması tarixi dönüş nöqtəsi oldu.
Kelt skripkaları, kətan sənətkarlığı və ənənəvi Olster səhər yeməyi
Regionun mədəni kimliyi İrlandiya və Şotlandiya-Britaniya köklərinin unikal sintezi nəticəsində formalaşmışdır. Şimali İrlandiya dünyaya şair Şeymas Hini (Nobel mükafatı laureatı) və «Narniya xronikaları»nın müəllifi K. S. Lyuis kimi ədəbiyyat klassiklərini bəxş etmişdir. Axşamlar Belfast və Derrinin meyxanalarında canlı ənənəvi musiqi — İrlandiya tuluq zurnaları (uilleann pipes), boyranlar və skripkalar səslənir. Region əsrlər boyu ən zərif Olster kətanının istehsalı ilə şöhrət tapmışdır. Əsas kulinariya rəmzi Olster səhər yeməyidir (Ulster Fry) — bu doyumlu isti yeməyə yumurta, bekon və kolbasalardan əlavə mütləq qızardılmış kartof çörəyi (feddi) və sodalı çörək, həmçinin «ayriş styu» raqusu və kərə yağı ilə yaşıl soğanlı «çamp» kartof püresi daxildir.
Aviasiya sənayesi, kino sənayesi və Azərbaycanla təmas nöqtələri
Şimali İrlandiya iqtisadiyyatı yüksək texnologiyalı maşınqayırmaya (aerokosmik sektor, dağ-mədən hasilatı üçün avadanlıq istehsalı), İT sektoruna, əczaçılığa və genişmiqyaslı turizmə əsaslanır. Antrim sahilinin füsunkar mənzərələri və qəsrləri bölgəni qlobal kino sənayesinin əsas çəkiliş meydançalarından birinə çevirmişdir. Azərbaycanla əməkdaşlıq kontekstində təmaslar Bakı ilə Birləşmiş Krallıq arasındakı ümumi ticarət-iqtisadi və təhsil əlaqələri çərçivəsində qurulur. Azərbaycandan olan tələbələr Belfastdakı nüfuzlu Kraliça Universitetində (Queen's University Belfast) təhsil alırlar, rəqəmsal texnologiyalar sahəsində əlaqələr inkişaf edir, Bakıda keçirilən COP29 iqlim sammiti çərçivəsində isə tərəflər külək enerjisi sahəsində qərarların tətbiqi və sənaye tullantılarının azaldılmasının vacibliyini qeyd etmişlər.
