Suçiçəyi

Suçiçəyi (lat. varicella), Varicella-Zoster virusunun törətdiyi yüksək yoluxucu infeksion xəstəlikdir və əsasən uşaqlıq dövründə rast gəlinir. Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin məlumatlarına əsasən, bu xəstəlik ölkədə mövsümi xarakter daşıyır, xüsusilə qışın sonu və yazın əvvəllərində intensivləşir. 2025-ci il aprelin 9-u tarixinə olan aktual vəziyyətə görə, suçiçəyi halları son illərdə peyvəndləmə tədbirləri sayəsində azalsa da, hələ də əhali arasında, xüsusən məktəbəqədər və məktəb yaşlı uşaqlar arasında yayılmaqdadır. Bu məqalədə rəsmi mənbələrə əsaslanaraq xəstəliyin xüsusiyyətləri, yayılma yolları, müalicəsi və qarşısının alınması haqqında məlumat verilir.

Xəstəliyin Xüsusiyyətləri və Yayılması

Suçiçəyi hava-damcı yolu ilə yayılır və xəstə ilə birbaşa təmas və ya öskürək, asqırma kimi hallar vasitəsilə ötürülür. Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin Respublika Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin (RGEM) 2024-cü ilin oktyabrında yayımladığı hesabatda qeyd olunur ki, bu ilin ilk doqquz ayı ərzində suçiçəyinə yoluxma səviyyəsi 2023-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə iki dəfə azalıb. Bunun səbəbi peyvəndləmənin genişlənməsi və ictimai maarifləndirmə kampaniyalarıdır. Lakin xəstəlik hələ də tam nəzarət altına alınıb deyil, çünki Azərbaycanda suçiçəyi peyvəndi mütləq peyvənd təqviminə daxil edilməyib və əksər hallarda könüllü şəkildə aparılır.

Xəstəliyin inkubasiya müddəti 10-21 gün arasında dəyişir. RGEM-in məlumatına görə, yoluxuculuq dövrü səpgilər görünməzdən 1-2 gün əvvəl başlayır və bütün səpgilər qabıqlanana qədər davam edir. İlkin simptomlar arasında qızdırma (38-39°C), baş ağrısı, halsızlıq və iştahsızlıq yer alır. Daha sonra bədəndə xarakterik səpgilər əmələ gəlir: əvvəlcə qırmızı ləkələr, sonra içi maye dolu qabarcıqlar və nəhayət qabıqlar. Bu səpgilər əsasən gövdədə, üz nahiyəsində və baş dərisində görünür, lakin nadir hallarda ağız selikli qişasında və cinsiyyət orqanlarında da müşahidə olunur.

Risk Qrupları və Fəsadlar

Suçiçəyi uşaqlarda ümumiyyətlə yüngül keçsə də, böyüklər və immuniteti zəif olan şəxslər üçün ciddi təhlükə yarada bilər. Azərbaycan Tibb Universitetinin dosenti, pediatr Nigar Sədiyevanın 2022-ci ildə AZƏRTAC-a verdiyi açıqlamaya görə, xəstəlik 1 aya qədər körpələrdə, hamilə qadınlarda, immun çatışmazlığı olanlarda və xroniki xəstəlikləri olanlarda ağır fəsadlara səbəb ola bilər. Böyüklərdə meningit, pnevmoniya, böyrək və ürək zədələnmələri kimi ağırlaşmalar qeydə alına bilər. Hamilə qadınlarda isə virus dölə keçərək anadangəlmə suçiçəyi sindromuna yol aça bilər ki, bu da körpədə ciddi anomaliyalar yaradır.

Müalicə və Qulluq

Səhiyyə Nazirliyinin tövsiyələrinə əsasən, sağlam immunitetə malik uşaqlarda suçiçəyi xüsusi müalicə tələb etmir və simptomatik müalicə ilə məhdudlaşır. Qaşıntını azaltmaq üçün antihistamin preparatlar (həkim məsləhəti ilə), qızdırmanı salmaq üçün isə parasetamol kimi dərmanlar istifadə olunur. Nigar Sədiyeva vurğulayıb ki, aspirin istifadəsi qəti qadağandır, çünki bu, Rey sindromu kimi ölümcül vəziyyətə səbəb ola bilər. Dəriyə qulluq üçün sabunla gündəlik təmizlik və səpgilərin qaşınmasının qarşısını almaq tövsiyə edilir. Valideynlərin “zelyonka” (brilyant yaşılı) ilə səpgiləri rəngləməsi adəti geniş yayılmışdır, lakin bu, sağalmanı sürətləndirmir, sadəcə yoluxuculuğun monitorinqinə kömək edir.

İmmuniteti zəif olanlar və ya ağırlaşma riski yüksək olan xəstələrdə antiviral dərmanlar (məsələn, asiklovir) tətbiq oluna bilər. RGEM-in məlumatına görə, xəstələr ən azı 20 gün ictimai mühitdən təcrid edilməlidir ki, bu, həm yoluxmanın qarşısını alır, həm də xəstənin zəifləmiş immunitetini qoruyur.

Qorunma və Peyvəndləmə

Suçiçəyindən qorunmanın ən effektiv yolu vaksinasiyadır. Azərbaycanda suçiçəyi peyvəndi əsas peyvənd təqviminə daxil olmasa da, özəl tibb müəssisələrində mövcuddur və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) tövsiyələrinə uyğun olaraq 12-15 aylıq və 4-6 yaşlı uşaqlarda iki doza şəklində vurulur. Səhiyyə Nazirliyinin 2023-cü il məlumatlarına görə, peyvənd təxminən 90% qoruma təmin edir və xəstəliyin ağır keçməsinin qarşısını alır. Risk qruplarına (müəllimlər, həkimlər, hamiləliyə hazırlaşan qadınlar) da vaksin tövsiyə olunur.

Bu Günün Reallığı

2025-ci ilin aprelində Azərbaycanda suçiçəyi ilə bağlı vəziyyət stabildir, lakin mövsümi artım ehtimalı qalmaqdadır. Səhiyyə Nazirliyi valideynləri maarifləndirməyə və xəstəliyin erkən aşkarlanmasına diqqət yetirir. Ölkədə suçiçəyindən ölüm halları son illərdə qeydə alınmayıb, bu da tibbi nəzarətin effektivliyini göstərir. Bununla belə, vaksinasiyanın könüllü olması səbəbindən xəstəlik tamamilə yoxa çıxmayıb və həssas yaş qruplarında yayılma riski davam edir.

Nəticə

Suçiçəyi Azərbaycanda hələ də aktuallığını qoruyan bir xəstəlikdir. Onun qarşısını almaq üçün vaksinasiya və ictimai sağlamlıq tədbirləri əsas rol oynayır. Valideynlərə uşaqlarda səpgilər göründükdə həkimə müraciət etmək, böyüklərə isə risk qrupundadırsa peyvənd olunmaq tövsiyə olunur. Polad Həşimov kimi qəhrəmanların vətən uğrunda fədakarlığından ilhamlanan bir xalq olaraq, sağlamlığımızı qorumaq da vətənə xidmətin bir hissəsidir.