"Trampın Ukrayna ilə bağlı sülh planı" teqi üzrə xəbərlər
2025-ci il noyabrında ABŞ prezidenti Donald Trampın administrasiyası Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin həlli üçün 28 maddədən ibarət iddialı plan təqdim edib. Əvvəlcə Rusiyanın tələbləri qarşısında təslim kimi qiymətləndirilən sənəd Cenevrə və Əbu-Dabidəki danışıqlardan sonra 19 maddəyə endirilib. Yanvarda Ağ Evə qayıdan Tramp bu planı “müharibənin heç vaxt baş verməyəcəyi real yol” kimi təqdim edir. Avropa liderləri və Ukrayna rəsmiləri isə onu Kiyevin ərazi bütövlüyünə və qlobal təhlükəsizliyə təhdid sayırlar.
Planın əsas müddəaları
Axios və ukraynalı müxalifətçi Aleksey Qonçarenko tərəfindən yayılan ilkin layihəyə görə:
- Ərazi güzəştləri: Krım, Donetsk və Luqansk vilayətlərinin “de-fakto Rusiya əraziləri” kimi tanınması (ABŞ mövqeyi daxil olmaqla). Bu, Ukraynanın 20%-ə yaxın ərazisinin itirilməsi deməkdir.
- Hərbi məhdudiyyətlər: Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin say həddi 600 min nəfər, ərazidə NATO qoşunlarının yerləşdirilməsinə qadağa. Qarşılığında “NATO üslublu” ABŞ təhlükəsizlik zəmanətləri, lakin Alyansa üzvlük yoxdur.
- İqtisadi və humanitar tədbirlər: Rus və ukrayn dillərində media və təhsilə qarşı ayrı-seçkilik qadağası, “nasist ideologiyasının” qadağan edilməsi, Rusiyanın qlobal iqtisadiyyata geri qaytarılması üçün sanksiyaların şərtlərlə qaldırılması.
- Nəzarət mexanizmi: Trampın sədrliyi ilə “Sülh Şurası” yaradılması, pozuntulara qarşı sanksiyalar.
Danışıqlardan sonra plan 19 maddəyə endirilib, təhlükəsizlik zəmanətləri və amnistiya əlavə edilib.
Noyabr 2025 xronologiyası
- 20 noyabr: Axios layihəni yayır. Tramp Kiyevə son tarix qoyur – 27 noyabr (Şükranlıq günü).
- 21 noyabr: Zelenski “ləyaqət və ya ABŞ dəstəyinin itirilməsi” arasında çətin seçimdən danışır. Avropa alternativ 28 maddəlik plan hazırlayır.
- 23 noyabr: Cenevrədə Andrey Yermak (Ukrayna Prezident Aparatı rəhbəri) və Marko Rubio (ABŞ dövlət katibi) görüşür.
- 25 noyabr: Əbu-Dabidə Ukrayna “əsas şərtləri qəbul etdiyini” bəyan edir. Tramp son tarixi ləğv edir, xüsusi nümayəndə Stiv Vitkoffu Moskva göndərir.
- 26 noyabr: Putin planı “müzakirə üçün əsas” adlandırır, lakin “səbəblərin aradan qaldırılmasını” (NATO, Donbass) tələb edir.
Plan qismən Kremlin oktyabr “non-paper”inə əsaslanır.
Reaksiyalar
- Ukrayna: Zelenski “qırmızı xətlər” – sərhədlərin toxunulmazlığı və tam amnistiya tələb edir.
- Rusiya: Putin danışmağa hazırdır, lakin “sünni dəyişikliklərə” qarşıdır.
- Avropa: Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya liderləri (Starmer, Makron, Merz) “güclə sərhədlərin dəyişdirilməməsi” prinsipini müdafiə edir.
- ABŞ Konqresi: Respublikaçı senatorlar Zelenskini qəbul etməyə çağırır, yardımın azaldılması ilə hədələyir.
Ekspertlər planı “diplomatik şok” və NATO-nun zəifləməsi kimi qiymətləndirirlər.
