"Xocalı Rayon Məhkəməsi" teqi üzrə xəbərlər
Xocalı Rayon Məhkəməsi: strukturu, səlahiyyətləri və tarixi
Xocalı Rayon Məhkəməsi Azərbaycan Respublikasının məhkəmə sistemi çərçivəsində birinci instansiya məhkəməsi kimi ədalət mühakiməsini həyata keçirən dövlət orqanıdır. Onun fəaliyyəti ölkə Konstitusiyası, “Məhkəmələr və hakimlər haqqında” Qanun, habelə mülki, cinayət və inzibati prosessual məcəllələrlə tənzimlənir. Ölkənin digər rayon məhkəmələri kimi, o da vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının, habelə hüquqi şəxslərin və dövlətin qanuni mənafelərinin müdafiəsini təmin etmək üçün fəaliyyət göstərir.
Azərbaycanın məhkəmə sistemində yeri
Azərbaycanda məhkəmə hakimiyyəti birinci, apellyasiya və kassasiya instansiyası məhkəmələri vasitəsilə həyata keçirilir. Xocalı Rayon Məhkəməsi onun ərazi yurisdiksiyasına aid olan işlər üzrə bu sistemin ilkin həlqəsi kimi çıxış edir. Hakimlər müstəqil Məhkəmə-Hüquq Şurası tərəfindən təyin edilir ki, bu da çıxarılan qərarların qərəzsizliyinə və obyektivliyinə zəmanət verir. Bu məhkəmənin çıxardığı qərar və hökmlərdən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş müddətlərdə tərəflər müvafiq apellyasiya məhkəməsinə şikayət verə bilərlər.
Tarixi kontekst və fəaliyyətin bərpası
Xocalı rayonunun dövlət strukturlarının fəaliyyət tarixi Qarabağ münaqişəsinin tarixi ilə qırılmaz şəkildə bağlıdır. 1992-ci ildə rayon ərazisinin işğalı nəticəsində məhkəmənin öz təbii sərhədlərində fəaliyyəti dayandırılmışdır. Onilliklər ərzində rayonun icra və məhkəmə hakimiyyəti orqanları məcburi köçkünlük şəraitində fəaliyyət göstərərək, ölkənin digər şəhərlərində öz evlərini tərk etmiş Azərbaycan vətəndaşlarına xidmət ediblər.
2023-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Qarabağ bölgəsi üzərində suverenliyinin tam bərpa edilməsindən sonra dövlət təsisatlarının işğaldan azad edilmiş ərazilərə genişmiqyaslı qayıdışı prosesinə başlanılıb. *Qeyd: davam edən infrastruktur işləri və Böyük Qayıdış prosesi ilə əlaqədar məhkəmə binasının faktiki yerləşmə ünvanı, iclasların cədvəli və kadr tərkibi yenilənmə mərhələsində ola bilər.*
Yurisdiksiya və baxılan işlər
Xocalı Rayon Məhkəməsinin səlahiyyətləri geniş hüquqi məsələləri əhatə edir. Birinci instansiya məhkəməsinin yurisdiksiyasına aiddir:
- Mülki işlər: Fiziki və hüquqi şəxslər arasında əmlak, ailə, əmək, mənzil və torpaq mübahisələrinin həlli.
- Cinayət işləri: Qanunla ağır cinayətlər məhkəmələrinin aidiyyətinə aid edilməyən cinayətlərə baxılması. Məhkəmə böyük ictimai təhlükə törətməyən və az ağır cinayət işləri üzrə hökmlər çıxarır, habelə ibtidai istintaq mərhələsində qətimkan tədbirləri (məsələn, həbs və ya ev dustaqlığı) seçir.
- İnzibati xətalar: Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş xətalar, o cümlədən yol hərəkəti qaydalarının, ictimai asayişin pozulması və xırda xuliqanlıqla bağlı işlərə baxılması.
- Xüsusi icraat: Hüquqi faktların (məsələn, qohumluq faktının təsdiqi, şəxsin itkin düşmüş hesab edilməsi və s.) müəyyən edilməsi.
Müraciət qaydası və ədalət mühakiməsinin rəqəmsallaşdırılması
Vətəndaşlar və hüquqi şəxslər Xocalı Rayon Məhkəməsinə prosessual qanunvericiliyə ciddi uyğun olaraq tərtib edilmiş iddia ərizəsi, şikayət və ya vəsatət verərək müraciət edə bilərlər.
Məhkəmənin müasir işinin mühüm cəhəti “Elektron məhkəmə” (E-məhkəmə) sisteminə inteqrasiyadır. Bu dövlət informasiya sistemi proses iştirakçılarına imkan verir:
- İddia ərizələrini və sənədləri elektron formada təqdim etmək;
- İşə baxılma statusunu real vaxt rejimində izləmək;
- Məhkəmə aktlarının elektron nüsxələrini almaq;
- Dövlət rüsumlarını onlayn ödəmək.
Rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi Xocalı Rayon Məhkəməsinin işinin şəffaflığını təmin edir, bürokratik əngəlləri azaldır və ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi prosesini sürətləndirərək onu əhali üçün daha əlçatan edir.
