XRİTDX: fəaliyyəti və vəzifələri

Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidməti (XRİTDX) Azərbaycan Respublikasının dövlət orqanları üçün xüsusi təyinatlı informasiya-kommunikasiya sistemlərinin və şəbəkələrinin təhlükəsizliyini, istismarını və inkişafını təmin edən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanıdır. Qurum həmçinin idarələrarası elektron sənəd dövriyyəsinin, dövlət orqanlarının internet şəbəkəsi ilə əlaqəsinin və onların informasiya ehtiyatlarının məlumat-resurs mərkəzlərində yerləşdirilməsinin təşkilinə cavabdehdir.

Yaranma tarixi

Xidmətin kökləri 2012-ci ilə gedib çıxır. Həmin il Prezidentin 26 sentyabr tarixli 708 nömrəli Fərmanı ilə Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Departamentinin bazasında Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Agentliyi yaradılmışdır. 2020-ci il 16 mart tarixli 957 nömrəli Fərmanla Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti ləğv edildikdən sonra onun əsasında müstəqil XRİTDX formalaşdırılmışdır. 2024-cü ildə Prezidentin sərəncamı ilə 26 sentyabr tarixi Xidmət əməkdaşlarının peşə bayramı günü kimi təsdiqlənmişdir.

Əsas fəaliyyət istiqamətləri

XRİTDX-nin fəaliyyəti bir neçə əsas istiqaməti əhatə edir:

- Kibertəhlükəsizlik — dövlət və qeyri-dövlət informasiya infrastrukturunda risklərin qiymətləndirilməsi, kompüter insidentlərinə operativ reaksiya, xaker hücumlarının qarşısının alınması və istifadəçilərə texniki dəstək göstərilməsi.
- AzStateNet dövlət şəbəkəsinin idarə edilməsi — dövlət qurumlarının vahid, təhlükəsiz kommunikasiya infrastrukturuna inteqrasiyası.
- Hostinq xidmətləri — 2012-ci il 19 iyun tarixli 654 nömrəli Prezident Fərmanına əsasən dövlət qurumlarının elektron informasiya resurslarının Xidmətin xüsusi məlumat-resurs mərkəzlərində yerləşdirilməsi.
- Xüsusi rabitə təminatı — dövlət mühafizə obyektlərinin və mühafizə olunan digər obyektlərin təhlükəsizliyi üçün xüsusi texniki tədbirlərin həyata keçirilməsi.
- İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsində elmi-texniki araşdırmalar — Bakı Ali Neft Məktəbində fəaliyyət göstərən "İnformasiya Təhlükəsizliyi Testləri" Laboratoriyası kimi qurumlar vasitəsilə mütəxəssis hazırlığı və sınaqların aparılması.

Nailiyyətlər və statistik göstəricilər

Xidmətin dövri hesabatları onun işinin miqyasını əyani göstərir. Belə ki, 2023-cü ilin yalnız üç rübü ərzində AzStateNet şəbəkəsində yeni nəsil mühafizə avadanlıqları vasitəsilə yüz milyonlarla zərərli keçiş bloklanmış, mərkəzləşdirilmiş antivirus sistemi milyonlarla zərərverici proqramın qarşısını almış, mühafizə sistemləri isə minlərlə virus tərkibli sənədin dövlət qurumlarına çatmasının qarşısını kəsmişdir. Bu göstəricilər Azərbaycanda dövlət informasiya infrastrukturunun kibertəhdidlərdən qorunmasında Xidmətin mərkəzi rolunu təsdiqləyir.

Rəhbərlik

Hazırda Xidmətə general-leytenant İlqar Musayev rəhbərlik edir. O, Prezidentin 2022-ci il 15 iyul tarixli Sərəncamı ilə bu vəzifəyə təyin olunub. Bundan əvvəl İlqar Musayev Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin rəis müavini vəzifəsində çalışıb.

Əhəmiyyəti

Rəqəmsal transformasiya proseslərinin sürətləndiyi müasir dövrdə XRİTDX Azərbaycanın milli kibertəhlükəsizlik siyasətinin əsas icraçı qurumlarından biridir. Dövlət orqanlarının informasiya ehtiyatlarının qorunması, elektron xidmətlərin fasiləsiz fəaliyyəti və rəqəmsal suverenliyin təmin olunması baxımından Xidmətin fəaliyyəti ölkənin informasiya təhlükəsizliyi sisteminin əsas dayaqlarından hesab olunur.