Güləş xalçasında rəqiblərinin qarşısına çıxanda Aleksandr Karelin üçüncü şəxsin deyil, sanki bütöv bir gücün təcəssümü idi. Nəhəng fiziki gücü, rəqiblərini belə ayağa qaldıra bilməsi və illərlə davam edən məğlubedilməzliyi onu adi idmançıdan əfsanəyə çevirmişdi. Onunla qarşılaşanlar yalnız güləş texnikasına qarşı deyil, həm də illərlə formalaşmış qorxuducu reputasiyaya qarşı mübarizə aparırdılar.
Karelin uzun illər ərzində dünya güləşinin ən ağırçəkili rəqiblərinə belə aman vermədi. Üç dəfə Olimpiya çempionu oldu, doqquz dəfə dünya çempionatının qızıl medalını qazandı və 13 il beynəlxalq yarışlarda məğlubiyyət üzü görmədi.
Oxu.Az-ın "İdmandan kənar" rubrikası bu dəfə rəqiblərinin "Rusiya ayısı" adlandırdığı, bir vaxtlar güləş xalçasında məğlubedilməz sayılan, lakin karyerasının son görüşündə gözlənilməz məğlubiyyətlə üzləşən Aleksandr Karelinin qeyri-adi həyat hekayəsini təqdim edir.
"Rusiya ayısı" necə yarandı?
Aleksandr Karelin 19 sentyabr 1967-ci ildə Sovet İttifaqının Novosibirsk şəhərində anadan olub. Uşaqlıq illərindən fiziki gücü ilə seçilən idmançı 1980-ci ildə yunan-Roma güləşi ilə məşğul olmağa başlayıb.
Karelinin karyerasının formalaşmasında məşqçisi Viktor Kuznetsovun böyük rolu olub. Gənc yaşlarından ağır məşqlər keçən idmançı tədricən təkcə gücü ilə deyil, texniki bacarığı ilə də fərqlənməyə başlayıb.
Onun ən məşhur fəndlərindən biri rəqibini müdafiə vəziyyətində olarkən qaldıraraq yerə çırpmaq idi. Ağır çəkili güləşçilərin belə bu hərəkətdən yayınması asan deyildi. Karelinin özündən xeyli ağır görünməyən, lakin eyni çəki dərəcəsində olan rəqibləri onun qarşısında çox vaxt müdafiəyə çəkilməyə məcbur qalırdılar.
O, yalnız fiziki gücünə arxalanmırdı. Rəqibin hərəkətlərini oxumaq, düzgün mövqe seçmək və ən çətin vəziyyətdə belə üstünlük əldə etmək bacarığı Karelinin əsas silahları idi.
1990-cı illərdə onun adı yunan-Roma güləşində dominantlığın sinoniminə çevrildi. Beynəlxalq Güləş Federasiyası sonradan Karelinin idmanın tarixindəki xüsusi yerini rəsmən tanıdı. Beynəlxalq Güləş Təşkilatı (UWW) onu XX əsrin ən böyük yunan-Roma güləşçisi adlandırıb.
13 il məğlubiyyətsiz, altı il rəqiblərinə xal vermədən
Karelinin uğurlarını yalnız medal sayına görə qiymətləndirmək onun üstünlüyünü tam təsvir etmir.
O, 1988-ci ildə Seulda ilk Olimpiya qızılını qazandı. 1992-ci ildə Barselonada, 1996-cı ildə isə Atlantada bu uğurunu təkrarladı. Beləliklə, ardıcıl üç Olimpiadada çempion oldu.
Bununla yanaşı, 1989-1999-cu illərdə doqquz dəfə dünya çempionatının qalibi adını qazandı. Olimpiya Oyunları və dünya çempionatlarında ümumilikdə 12 qızıl medal əldə etməsi onu güləş tarixinin ən titullu idmançılarından birinə çevirdi.
Lakin Karelin haqqında ən çox danışılan fakt onun məğlubiyyətsizlik seriyası idi. 1987-ci ildə Sovet İttifaqı çempionatında uduzduqdan sonra o, təxminən 13 il beynəlxalq yarışlarda məğlub olmadı. Daha da heyrətamiz olanı isə uzun müddət rəqiblərinə xal verməməsi idi.
2000-ci ildə Sidney Olimpiadasına yollanarkən Karelin növbəti qızıl medalın əsas favoriti sayılırdı. Onun dördüncü ardıcıl Olimpiya çempionluğunu qazanacağına inam o qədər güclü idi ki, rəqiblərinin bu seriyanı dayandırması çox çətin görünürdü.
Amma idmanda ən möhkəm görünən əfsanələrin belə məğlub ola biləcəyini göstərən bir gün yaxınlaşırdı.
Soyuducunu səkkizinci mərtəbəyə qaldıran adam
Karelin haqqında yayılan hekayələr onun fiziki gücünün idman zalı və güləş xalçası ilə məhdudlaşmadığını göstərirdi.
2000-ci ildə TIME jurnalında dərc olunan yazıda idmançının böyük bir soyuducunu qaldıraraq mənzilinə qədər apardığı və onu pilləkənlərlə yuxarı daşıdığı barədə əhvalat yer almışdı. Bu hekayə Karelinin gücünü təsvir edən ən məşhur epizodlardan birinə çevrildi.
Əlbəttə, onun böyüklüyünü təkcə belə hekayələrlə ölçmək olmazdı. Əsl sübut rəqiblərinin qarşısında qazandığı qələbələr, beynəlxalq turnirlərdəki nəticələri və illərlə davam edən üstünlüyü idi.
Karelinin gücü ilə bağlı hekayələr isə onun ətrafında yaranan əfsanəni daha da böyüdürdü. O, rəqiblərinin gözündə yalnız idmançı deyil, sanki fiziki imkanların sərhədini aşan bir insan idi.
2000-ci il: Əfsanənin qarşısına çıxan amerikalı
Sidney Olimpiadasında Karelinin qarşısında amerikalı Rulon Qardner dayanırdı.
Qardnerin Karelinlə müqayisədə beynəlxalq arenada o qədər də böyük titulları yox idi. Üstəlik, rusiyalı güləşçi əvvəllər onun üzərində qələbə qazanmışdı. Buna görə də finaldan əvvəl əsas diqqət Karelinin dördüncü Olimpiya qızılını əldə edib-etməyəcəyinə yönəlmişdi.
Lakin Qardnerin başqa planı vardı. O, rəqibinin fiziki gücünə qarşı çıxmaq əvəzinə, taktiki cəhətdən son dərəcə intizamlı mübarizə apardı və Karelinə sərbəst hücum etmək imkanı vermədi.
Görüşün taleyi bir xalla həll olundu. Qardner 1:0 hesabı ilə qalib gələrək Olimpiya çempionu oldu. Karelin isə 1987-ci ildən bəri davam edən məğlubiyyətsizlik seriyasını dayandıran rəqiblə qarşılaşdı.
Bu, sadəcə bir finalın nəticəsi deyildi. Güləş tarixinin ən böyük sürprizlərindən biri idi. Dünyanın məğlubedilməz hesab etdiyi idmançı Olimpiya qızılını qazana bilmədi. Karelin üçüncü dəfə Olimpiya çempionu olsa da, dördüncü qızıl arzusuna çata bilmədi. O, Sidney Olimpiadasından gümüş medalla ayrıldı və bundan sonra yarış karyerasını başa vurdu.
Bir məğlubiyyət bütün qələbələri kölgədə qoymadı
Böyük idmançıların tarixində məğlubiyyətlər bəzən qazandıqları qələbələr qədər yadda qalır. Karelinin Sidney finalı da belə hadisələrdən biridir.
Onun 13 illik məğlubiyyətsizlik seriyasını bitirən Qardner idman tarixinin ən gözlənilməz çempionlarından birinə çevrildi. Karelin isə məğlubedilməzlik anlayışının belə mütləq olmadığını göstərən əfsanə kimi yadda qaldı.
Lakin bu məğlubiyyət onun əvvəlki nailiyyətlərini silmədi. Üç Olimpiya qızılı, doqquz dünya çempionluğu və uzun illər davam edən dominantlıq bir görüşün nəticəsindən daha böyük tarix idi.
Karelinin hekayəsində diqqətçəkən məqam məhz budur: o, yalnız qalib gəldiyi zaman deyil, məğlub olduğu gün də dünya idmanının ən çox danışılan simalarından birinə çevrildi.
Xalçadan sonra başqa həyat
Karelinin həyatı idman karyerası ilə bitmədi. O, təhsilini davam etdirdi, elmi işlə məşğul oldu və sonradan siyasətə qoşuldu. Rusiya parlamentində fəaliyyət göstərərək idmandan kənar ictimai və siyasi həyat qurdu.
Bu, onun həyatındakı fərqli mərhələ idi. İllərlə rəqiblərinin hər hərəkətinə cavab verən, gücünü xalçada nümayiş etdirən idmançı indi başqa mühitdə qərarlar qəbul etməli və yeni qaydalarla işləməli idi.
Bununla belə, Karelinin adı ilk növbədə güləşlə bağlıdır. Çünki onun idmandakı nailiyyətləri yalnız qazandığı medallardan ibarət deyil. O, ağır çəkidə yunan-Roma güləşinə yanaşmanı dəyişən, rəqiblərinə qarşı fiziki gücü texnika ilə birləşdirən və uzun illər heç kimin dayandıra bilmədiyi idmançı kimi tarixə düşüb.
Əsl güc məğlubedilməz olmaqdırmı?
Aleksandr Karelinin hekayəsi bir-birinə zidd görünən iki obrazı birləşdirir: 13 il məğlub olmayan idmançı və karyerasının son Olimpiya finalında uduzan insan.
Birinci obraz onun fövqəladə gücünü, hazırlığını və rəqibləri üzərindəki üstünlüyünü təcəssüm etdirir. İkinci obraz isə idmanın ən mühüm həqiqətlərindən birini xatırladır: heç bir idmançı nəticəyə əvvəlcədən zəmanət verə bilməz.
Karelinin əfsanəsi məğlub olmadığı illərlə quruldu. Lakin onun hekayəsinin ən dramatik səhifəsi məhz məğlub olduğu gün yazıldı.
O, Sidneyə dördüncü Olimpiya qızılı üçün getmişdi. Geri dönərkən boynunda gümüş medal vardı. Amma bu nəticə onun adını güləş tarixindən silmədi.
Aleksandr Karelin üç dəfə Olimpiya çempionu oldu, doqquz dəfə dünya çempionatını qazandı və təxminən 13 il beynəlxalq arenada məğlub olmadı. Onun son görüşü isə dünyaya bir daha göstərdi ki, idman əfsanələrini yalnız qələbələri deyil, ən çətin məqamlarda üzləşdikləri sınaqlar da formalaşdırır.
