"ABŞ-İran danışıqları" teqi üzrə xəbərlər
Fevralın Oman sammiti: Nələr baş verdi?
6 fevral 2026-cı ildə Maskatda (Oman) Donald Tramp administrasiyasının nümayəndələri ilə rəsmi Tehran arasında ilk qeyri-birbaşa danışıqlar raundu baş tutub. Bu hadisə 2025-ci ildə münasibətlərin kəskin pisləşməsindən sonra diplomatik həll üçün atılan ilk ciddi addım hesab olunur. Mənbələrin məlumatına görə, ABŞ tərəfini Stiv Uitkoff və Cared Kuşner, İran tərəfini isə xarici işlər naziri Abbas Araqçi təmsil edib.
Görüşün səkkiz saatdan çox davam etməsinə baxmayaraq, tərəflər hələlik heç bir konkret saziş imzalamayıblar və bunu sadəcə "yaxşı başlanğıc" kimi qiymətləndiriblər. Görüşün əsas məqsədi Yaxın Şərqdə 2026-cı ilin fevralında tarixi zirvəyə çatan genişmiqyaslı hərbi münaqişə riskinin qarşısını almaq üçün "yol xəritəsi" hazırlamaq olub.
Trampın mövqeyi: "Sıfır uran" ultimatumu
Donald Tramp administrasiyası tərəfindən idarə olunan Vaşinqton olduqca sərt mövqe nümayiş etdirir. ABŞ-ın əsas tələbi İranın uranın zənginləşdirilməsindən tamamilə imtina etməsidir. Ağ Evin fikrincə, İslam Respublikasının hətta dinc məqsədlər üçün istifadə etdiyi nüvə fəaliyyəti kütləvi qırğın silahlarının yaradılması üçün bir pərdədir. Tramp artıq xəbərdarlıq edib ki, əgər İran fevralın sonuna qədər "hiss olunacaq güzəştlərə" getməsə, bunun nəticələri çox ağır olacaq.
Tehranın cavabı: Abbas Araqçinin "qırmızı xətləri"
Tehran dialoqa hazır olduğunu göstərsə də, hər hansı şərtin diktə edilməsini qəti şəkildə rədd edir. İranın xarici işlər naziri Abbas Araqçi Oman görüşünün yekunlarına dair bildirib ki, öz ərazisində uranı zənginləşdirmək hüququ "İran xalqının ayrılmaz haqqıdır". İran tərəfi öz "qırmızı xətlərini" dəqiq müəyyənləşdirib: texnologiyalardan imtina edilməməsi və irəliləyiş üçün sanksiyaların ləğvi mütləq şərtdir.
İsrail faktoru və eskalasiya təhlükəsi
Vəziyyəti Qüdsün (Yerusəlim) mövqeyi daha da mürəkkəbləşdirir. İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu Oman görüşlərinin nəticələrini müzakirə etmək üçün 11 fevral 2026-cı ildə Donald Trampla görüşməyi planlaşdırır. İsrail kəşfiyyatı iddia edir ki, İran sadəcə vaxt qazanmağa çalışır. Danışıqlar fonunda İsrail öz Hərbi Hava Qüvvələrini yüksək döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirərək, diplomatiya uğursuz olacağı təqdirdə qabaqlayıcı zərbə endirə biləcəyini açıq şəkildə bəyan edib.
İqtisadi kontekst: Neft və yeni sanksiyalar
Bazarlar Omandan gələn xəbərlərə dərhal reaksiya verib. Brent markalı neftin qiyməti yüksək volatillik nümayiş etdirir. Azərbaycan və MDB ölkələri üçün bu bölgədəki sabitlik həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Fars körfəzindəki hər hansı gərginlik birbaşa logistik dəhlizlərə və enerji təhlükəsizliyinə təsir göstərir. İranın daxilində isə yeni iqtisadi məhdudiyyətlər gözləntisi ilə əlaqədar vəziyyət gərgin olaraq qalır.
ABŞ-İran Danışıqları: 2026-cı İl Aprel Diplomatik Səyləri
2026-cı ilin aprel ayı ABŞ və İran münasibətlərində tarixi diplomatik mərhələ ilə yadda qalır. İkihəftəlik müvəqqəti atəşkəs fonunda Pakistanın paytaxtı İslamabadda vitse-prezident Cey Di Vensin rəhbərliyi ilə yüksəksəviyyəli birbaşa görüşlər keçirilib.
Müzakirələrin əsas mövzusu Hörmüz boğazının açılması, neft daşımalarının təhlükəsizliyi və nüvə proqramına dair 20 illik moratoriumun qəbul edilməsidir. Tərəflər arasında hələlik yekun razılaşma əldə olunmasa da, diplomatik kanalın açıq qalması regionda gərginliyin azaldılması üçün mühüm addım hesab edilir.
