Abşeron rayonu: iqtisadiyyatı, coğrafiyası və potensialı

Abşeron rayonu Azərbaycanın ən dinamik inkişaf edən inzibati-ərazi vahidlərindən biridir. 1963-cü ildə yaradılan rayon, ölkənin paytaxtı Bakı ilə böyük sənaye mərkəzi olan Sumqayıtı birləşdirərək strateji cəhətdən mühüm mövqe tutur. Mühüm Abşeron-Xızı iqtisadi rayonunun tərkib hissəsi olan bu bölgə, Şərqi Azərbaycanın ərzaq və sənaye təhlükəsizliyinin təmin edilməsində vacib rol oynayır.

Rayonun inzibati mərkəzi son illərdə əhali sıxlığı yüksək olan müasir urbanistik qovşağa çevrilmiş Xırdalan şəhəridir. Rayonun sahəsi təxminən 1970 kvadratkilometrdir, əhalinin sayı isə cari demoqrafik məlumatlara görə 470 min nəfərdən çoxdur və aktiv daxili miqrasiya prosesləri hesabına artmaqda davam edir.

Coğrafi xüsusiyyətləri və unikal landşaftı

Bölgə əsasən Abşeron yarımadasında və qismən materikin daxilinə doğru yerləşir, şərqdən isə Xəzər dənizinin suları ilə əhatə olunur. Rayonun landşaftı təpəli düzənliklər, alçaq dağlar və unikal təbiət abidələri ilə xarakterizə olunur.

Palçıq vulkanları Abşeronun əsas geoloji görməli yerlərindən biridir. Burada alimlərin və turistlərin diqqətini cəlb edən böyük aktiv vulkan təpələri yerləşir. 2024-cü ildə rayonda palçıq vulkanlarına həsr olunmuş yeni, müasir turizm kompleksi açılmışdır. Həmçinin rayon ərazisində yay aylarında qismən quruyaraq şoranlıqlar əmələ gətirən çoxlu sayda duzlu göllər mövcuddur.

Abşeron rayonunun iqlimi quru subtropik tipə aid olub, yayı isti və quru, qışı isə mülayim keçir. Orta illik yağıntının miqdarı 110–550 mm arasında dəyişir ki, bu da bölgəni təbii su ehtiyatları qıt olan zona sırasına daxil edir. İçməli və suvarma suyunun təminatı Samur və Kür çaylarından çəkilən kanallar vasitəsilə həyata keçirilir.

İqtisadiyyat, sənaye və kənd təsərrüfatı

Abşeron rayonunun iqtisadi potensialı inkişaf etmiş sənaye istehsalı ilə şəhərətrafı kənd təsərrüfatının birləşməsinə əsaslanır. Bakı və Sumqayıt şəhərlərinə yaxınlığı sayəsində burada tikinti materialları (sement, əhəngdaşı, kvars qumu), qida məhsulları və tekstil istehsalı üzrə iri müəssisələr cəmləşmişdir.

Quraq iqlimə və yarımquraq torpaqlara baxmayaraq, rayonda aqrar sektor uğurla fəaliyyət göstərir. Kənd təsərrüfatı iki əsas istiqamət üzrə inkişaf edir:

- Bitkiçilik: süni suvarma texnologiyaları sayəsində burada zeytun, zəfəran, badam, püstə və əncir yetişdirilir. Yerli avtoxton sortlar olan "Ağ şanı" və "Qara şanı" ilə təmsil olunan üzümçülük xüsusi yer tutur.

- Heyvandarlıq və quşçuluq: rayon paytaxt bazarı üçün ət-süd məhsulları və yumurtanın iri tədarükçüsüdür. Burada müasir quşçuluq fabrikləri və heyvandarlıq kompleksləri fəaliyyət göstərir.

Müasir iqtisadi inkişaf proqramları çərçivəsində rayonda urbanizasiyanın ekoloji yükünü azaltmağa və Abşeron yarımadasının zəngin olduğu alternativ enerji mənbələrinin - günəş və külək enerjisinin inkişafına yönəlmiş "yaşıl iqtisadiyyat" prinsipləri aktiv şəkildə tətbiq olunur.