"Aşura günü 2026" teqi üzrə xəbərlər
Aşura sözü ərəbcə "on" mənasını verən "aşərə" kəlməsindən əmələ gəlib və Məhərrəm ayının 10-cu gününə işarə edir. İslamdan əvvəlki dövrdə ərəblər bu günü müqəddəs sayır, hətta Kəbəni örtüklə örtərək xüsusi mərasimlər keçirərdilər. İslamın gəlişindən sonra Aşura gününün əhəmiyyəti daha da artdı.
Həzrət Peyğəmbər Məhəmməd (s.ə.s) Mədinəyə hicrət etdikdən sonra yəhudilərin Aşura günü oruc tutduğunu görüb bunun səbəbini soruşmuşdur. Yəhudilər bu günün Musa peyğəmbərin Fironun zülmündən xilas olduğu gün olduğunu bildirmişdilər. Peyğəmbər (s.ə.s) “Biz Musaya yəhudilərdən daha yaxınıq” deyərək Aşura günü oruc tutmağı müsəlmanlara tövsiyə etmişdir.
Hədislərdə qeyd olunur ki, Aşura günü orucu keçmiş ilin günahlarına kəffarədir. Yəhudilərdən fərqlənmək üçün isə müsəlmanlara 9-cu və 10-cu günləri, yaxud 10-cu və 11-ci günləri birlikdə oruc tutmaq məsləhət görülmüşdür.
Aşura günü İslam tarixində bir çox mühüm hadisə ilə əlaqələndirilir. Rəvayətlərə görə, bu gün:
- Nuh peyğəmbərin gəmisi Cudi dağında quruya çıxmış,
- İbrahim peyğəmbər atəşdən xilas olmuş,
- Yunus peyğəmbər balığın qarnından azad edilmişdir.
Lakin Aşura gününün ən kədərli hadisəsi Hicri 61-ci il (miladi 680-ci il) Məhərrəm ayının 10-da Kərbəla döyüşündə baş vermişdir. Bu gün İmam Hüseyn ibn Əli (Peyğəmbər Məhəmmədin (s.ə.s) nəvəsi) Üməyyə xəlifəsi Yezid ibn Muaviyyənin ordusu tərəfindən şəhid edilmişdir. İmam Hüseyn və onun 72 yaxını Kərbəlada ədalət uğrunda mübarizə apararaq şəhadətə çatmış, bu hadisə İslam tarixində dərin və silinməz iz qoymuşdur.
Aşura gününün dini əhəmiyyəti
Aşura günü müsəlmanlar üçün iki fərqli mənəvi yanaşmanı ifadə edir:
Sünni məzhəbində
Sünni müsəlmanlar üçün bu gün əsasən şükranlıq və ibadət günüdür. Həzrət Peyğəmbər (s.ə.s) Aşura günündə oruc tutmağı tövsiyə etmiş, bu günün fəzilətini vurğulamışdır. Sünni ənənəsində Aşura günü oruc tutmaqla yanaşı, sədəqə vermək, ailəyə xüsusi qayğı göstərmək və ibadətlə məşğul olmaq müstəhəb sayılır. Bəzi regional rəvayətlərdə Aşura günü ailəyə bol ruzi gətirmək niyyəti ilə xüsusi təamların hazırlanması da qeyd olunur.
Şiə məzhəbində
Şiə müsəlmanlar üçün isə Aşura günü dərin kədər və matəm günüdür. Kərbəla faciəsi şiə icması üçün ədalət və zülmə qarşı mübarizənin ən ali simvoludur. İmam Hüseynin (ə) şəhadəti hər il Məhərrəm ayının ilk 10 günü ərzində əzadarlıq mərasimləri ilə yad edilir, Aşura günü isə bu mərasimlərin kulminasiya nöqtəsidir. Şiələr bu gün tam oruc tutmur (şəriətə görə əsr vaxtına qədər "faqa" saxlamaq, yəni yemək-içməkdən uzaq durmaq müstəhəbdir), matəm mərasimləri keçirir, mərsiyələr oxuyur və Kərbəla şəhidlərinin çəkdiyi əzabları xatırlayırlar.
2026-cı ildə Aşura günü Azərbaycanda
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Nəsrəddin Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının və Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin hesablamalarına əsasən, 2026-cı ildə Məhərrəm ayı miladi təqvimlə iyunun 16-da başlayacaq. Buna görə də Aşura günü – Məhərrəm ayının 10-cu günü – iyunun 25-nə təsadüf edəcək. Azərbaycanda Aşura günü rəsmi qeyri-iş günü olmasa da, xalq arasında çox böyük dini, mənəvi və sosial əhəmiyyətə malik bir gün kimi geniş şəkildə anılır.
Azərbaycanda Aşura günü həm şiə, həm də sünni icmaları tərəfindən böyük hörmətlə qarşılanır:
- Şiə icmasında: Məscidlərdə və ziyarətgahlarda əzadarlıq mərasimləri keçirilir. Mərsiyələr oxunur, İmam Hüseynin (ə) şəhadəti xatırlanır, "Ziyarət Aşura" duası oxunur. Son illərdə ölkədə Aşura günü çərçivəsində Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin təşəbbüsü ilə genişmiqyaslı qandorunma aksiyaları keçirilir ki, bu da matəm gününü humanitar və xeyriyyəçi bir formata çevirir.
- Sünni icmasında: Müsəlmanlar Aşura gününü daha çox oruc tutmaqla, dualar etməklə və məscidlərdə ibadətlə məşğul olmaqla keçirirlər.
Azərbaycanda Aşura günü icmalar arasında tolerantlıq və həmrəyliyi gücləndirən bir amildir. Hər iki icma İmam Hüseynə (ə) dərin sevgi və hörmət bəsləyir. Ölkədə bu gün ərzində sədəqə verilməsi, ehtiyacı olanlara yardım edilməsi, ehsan paylanması ənənəsi də geniş yayılmışdır.
Aşura gününün tövsiyə olunan əməlləri
Aşura günü müsəlmanlar üçün bir sıra mənəvi və ibadi əməllər tövsiyə olunur:
- Oruc tutmaq: Sünni mənbələrinə görə Aşura günü orucu böyük savabdır. Yəhudilərə bənzəməmək üçün Məhərrəmin 9 və 10-cu, yaxud 10 və 11-ci günlərini birlikdə tutmaq tövsiyə olunur.
- Dua və zikr: Aşura günü xüsusi dualar oxunur. Şiə ənənəsində İmam Hüseynə (ə) yönələn "Ziyarət Aşura" duası xüsusi yer tutur.
- Qan vermək (Xeyriyyəçilik): Müasir Azərbaycanda Aşura gününün ən gözəl ənənələrindən biri rəsmi tibb məntəqələrində ehtiyacı olan xəstələr üçün könüllü qan verməkdir.
- Sədəqə və Ehsan: Ehtiyacı olanlara maddi və mənəvi dəstək olmaq, ailəyə və ətrafa qarşı xeyirxahlıq etmək tövsiyə olunur.
Aşura gününün müasir dövrdə əhəmiyyəti
Aşura günü təkcə tarixi hadisələrin xatırlanması ilə məhdudlaşmır, həm də müasir insan üçün mənəvi təfəkkür, azadlıq və ədalət dəyərlərini dərk etmək üçün böyük bir fürsətdir. İmam Hüseynin (ə) Kərbəla çölündə göstərdiyi müqavimət, sayca özündən qat-qat çox olan bir orduya qarşı əyilməməsi – zülmə və haqsızlığa qarşı qətiyyətli mübarizənin simvoludur.
Aşura gününün universal əhəmiyyəti onun ədalət və haqq uğrunda mübarizə mesajında gizlidir. Hindistanın dahi lideri Mahatma Qandinin uzaqgörən sətirləri bu günün bəşəri miqyasını çox gözəl ifadə edir:
"Əgər Hindistan xalqı azad olmaq istəyirsə, İmam Hüseynin Aşura məktəbini öyrənsin."
Nəticə
Aşura günü İslam tarixində həm böyük kədər, həm də mənəvi ucalıq və şükranlıqla dolu bir gündür. 2026-cı ildə Azərbaycanda bu gün iyunun 25-nə təsadüf edəcək və ölkə dindarları tərəfindən dərin ehtiramla yad olunacaq. Şiə icması üçün əzadarlıq və humanitar qanvermə, sünni icması üçün isə ibadət və oruc günü olan Aşura, hər iki tərəfi İmam Hüseynin (ə) ədalət və insanlıq uğrunda mübarizəsi ətrafında birləşdirir. Azərbaycandakı bu birgə anım ölkədəki yüksək dini dözümlülüyün, multikulturalizmin və məzhəblərarası qardaşlığın bariz nümunəsidir.
