"Ayrı-seçkiliyin təbliği" teqi üzrə xəbərlər
Ayrı-seçkiliyin təbliği (diskriminasiyanın təşviqi və ya propagandasının aparılması) Azərbaycan Respublikasında qanunla qadağan olunmuş və cəzalandırılan hərəkətdir. Bu, irq, milliyyət, din, cins, mənşə, sosial vəziyyət və digər əlamətlərə görə insanları aşağılamaq, düşmənçilik salmaq, hüquqlarını məhdudlaşdırmaq və ya üstünlük vermək məqsədi daşıyan açıq çağırışlar, ifadələr və ya materialların yayılması deməkdir. Belə hərəkətlər nifrət nitqi (hate speech) və irqçilik təzahürləri ilə sıx bağlıdır və dövlət tərəfindən ciddi şəkildə qadağan edilir.
Qanuni baza və qadağalar
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası (25-ci maddə) irq, milliyyət, din, dil, cins, mənşə, əmlak vəziyyəti, siyasi mənsubiyyət və s. əsaslarla ayrı-seçkilik qadağan edir və bütün vətəndaşların bərabərliyinə təminat verir.
Əsas qanunvericilik aktları:
- “Media haqqında” Qanun (14-cü və 41-ci maddələr) – kütləvi informasiya vasitələrində irqi, dini, etnik, cinsi və digər ayrı-seçkilik formalarının təbliği, habelə etnik, irqi və ya dini düşmənçiliyin salınması qadağandır.
- “Siyasi partiyalar haqqında” Qanun – ayrı-seçkilik təbliği məqsədi ilə partiya qurmaq və fəaliyyət göstərmək qadağandır.
- Cinayət Məcəlləsi (283-cü maddə) – milli, irqi, sosial və ya dini nifrət və düşmənçiliyin salınması, milli ləyaqətin alçaldılması, vətəndaşların hüquqlarının məhdudlaşdırılması və ya üstünlüklərin müəyyən edilməsi məqsədi daşıyan açıq hərəkətlər (o cümlədən KİV vasitəsilə) cinayət hesab olunur.
Cəzalar:
- 8 000–12 000 manat cərimə;
- 2 ilədək islah işləri;
- 2–4 il müddətinə azadlıqdan məhrum etmə.
Əgər bu hərəkətlər dini radikalizm, ekstremizm və ya fanatizm əsasında törədilsə, cəza 3–5 il həbsə qədər ağırlaşır. Beynəlxalq konvensiyalara (BMT-nin İrqi Ayrı-seçkiliklə Mübarizə Konvensiyası və s.) uyğun olaraq Azərbaycan bu sahədə öhdəliklərini yerinə yetirir.
Praktik nümunələr və tətbiq
Son illərdə Audiovizual Şura televiziya kanallarına (Space TV, Xəzər TV, ARB və s.) ayrı-seçkiliyin təbliği (məsələn, cinsi rollar üzrə stereotiplər, "kişi həmişə qabaqda getməlidir" kimi ifadələr) səbəbindən xəbərdarlıqlar verib, bəzi hallarda efir dayandırılıb. Dini ekstremizmə qarşı mübarizə zamanı ayrı-seçkilik təbliğ edən materiallar müsadirə olunur.
Beynəlxalq kontekst
Azərbaycan BMT-nin İrqi Ayrı-seçkiliklə Mübarizə Konvensiyasına, Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasına və digər sənədlərə qoşulub. Beynəlxalq təşkilatlar (CERD, Avropa Şurası) ayrı-seçkilik təbliğinin qarşısının alınmasını, xüsusilə sosial mediada və KİV-də nəzarəti tələb edir.
Ayrı-seçkiliyin təbliği cəmiyyətdə dözümlülük və multikulturalizmə ziddir. Azərbaycan dövləti bu sahədə multikulturalizm siyasətini prioritet tutur və ayrı-seçkiliklə mübarizəni gücləndirir.
