Bayıl qəsəbəsi haradadır?

Bayıl qəsəbəsi Bakı şəhərinin cənub hissəsində, Səbail rayonunun ərazisində, Xəzər dənizinin sahili boyunca yerləşir. Bölgə şəhərin mərkəzi hissəsinə yaxınlığı, dənizkənarı mövqeyi və zəngin tarixi keçmişi ilə seçilir. Yerli sakinlər arasında bu ərazi çox vaxt "Bakının giriş-çıxış qapısı" kimi tanınır, çünki şəhərin cənub istiqamətindən əsas nəqliyyat dəhlizlərindən biri məhz buradan keçir.

Adın mənşəyi və qədim tarix

Qəsəbənin adı yaxınlıqdakı məşhur "Bayıl qalası" (digər adları ilə Səbail qalası, Sualtı şəhər, Bayıl daşları) ilə sıx bağlıdır. Bu möhtəşəm abidə XIII əsrdə, təxminən 1234–1235-ci illərdə Şirvanşahlar dövləti tərəfindən inşa edilmişdir. Tikinti dövrü region üçün mürəkkəb siyasi-hərbi şəraitlə üst-üstə düşürdü — monqol yürüşləri Yaxın Şərqi lərzəyə salırdı, buna baxmayaraq Şirvanşahlar sahildə strateji əhəmiyyətli bu qəsri ucaltmağı bacardılar.

Qala ada üzərində, dənizin biçiminə uyğun uzunsov planla tikilmişdi. Onun uzunluğu təxminən 180 metr, orta eni isə 35 metr təşkil edirdi. Divarları şərq tərəfdə altı, qərb tərəfdə isə beş yarımdairəvi bürclə möhkəmləndirilmişdi. Alimlərin fərziyyəsinə görə, qəsr həm müdafiə, həm hərbi-gömrük məntəqəsi, həm də ticarət limanı funksiyalarını daşıyıb.

Dənizin altına necə batdı?

XIV əsrin əvvəllərində baş vermiş güclü zəlzələ və tektonik dəyişikliklər nəticəsində Bayıl qalası tədricən Xəzər dənizinin suları altında qaldı. Sonrakı əsrlərdə dənizin səviyyəsi dəfələrlə dəyişdi, bunun nəticəsində abidə vaxtaşırı su üzərinə çıxır, sonra yenidən görünməz olurdu. 1939–1969-cu illər arasında aparılan geniş arxeoloji qazıntılar zamanı 700-dən artıq yazılı daş lövhə aşkar edildi. Bu daşlar üzərində Quran ayələri, tikinti tarixi, müxtəlif şəhərlərin, sənətkarların və Şirvanşahların adları həkk olunmuşdur. Tapıntılar bu gün də Azərbaycanın orta əsr memarlığını və mədəniyyətini öyrənmək üçün qiymətli mənbə hesab olunur.

Bayıl həbsxanası: ağır tarixi səhifə

Qəsəbənin adı ilə bağlı digər mühüm hadisə 1888-ci ildə burada fəaliyyətə başlayan həbsxana ilə əlaqədardır. Uzun illər ərzində bu müəssisə siyasi məhbusların saxlanıldığı yer kimi tanınmışdır və Bakının ictimai-siyasi tarixində iz buraxmışdır. Sonrakı dövrlərdə həbsxana binası sökülmüş, onun yerində müasir ictimai məkanlar — Dövlət Bayrağı Meydanı və Crystal Hall kompleksi salınmışdır.

Müasir Bayıl: yaşayış və infrastruktur

Bu gün Bayıl müasir yaşayış massivi olaraq inkişaf edir. Ərazidə orta məktəblər, peşə təhsili müəssisələri, çoxsaylı ticarət və xidmət obyektləri, həmçinin müxtəlif səviyyəli otellər fəaliyyət göstərir. Dənizkənarı hissə yay-payız aylarında gəzinti üçün populyar məkana çevrilir. Son onilliklərdə aparılan quruculuq işləri nəticəsində qəsəbə daha səliqəli və müasir görkəm almışdır.

Bayıl həmçinin bir sıra beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etmişdir — bura 2012-ci ildə keçirilən "Eurovision" mahnı müsabiqəsi və sonrakı illərdə təşkil olunan "Baku City Circuit" avtomobil yarışları daxildir. Crystal Hall kompleksi bu tədbirlərin əsas məkanlarından biri kimi tanınır.

Nəticə

Bayıl qəsəbəsi Bakının həm qədim, həm də müasir tarixini özündə birləşdirən nadir ərazilərdən biridir. Dənizin altında gizlənən orta əsr qalasından tutmuş, ağır tarixə malik həbsxanaya və bu günün canlı yaşayış massivinə qədər Bayıl şəhərin çoxqatlı keçmişini əks etdirir. Bu xüsusiyyətlər onu həm tarixçilər, həm də şəhər sakinləri üçün maraqlı araşdırma və gəzinti obyektinə çevirir.