Əhməd əş-Şaraa: Suriya prezidentinin bioqrafiyası

Əhməd Hüseyn əş-Şaraa 1982-ci il oktyabrın 29-da Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı Ər-Riyadda, Golan yüksəkliklərindən olan Suriya mühacirləri ailəsində dünyaya göz açıb. Məhz bu kök sonradan onun döyüş ləqəbinin — hərfi mənada "Golan sakini" deməkdir olan "əl-Culani"nin — yaranmasına səbəb olub. Atası dünyəvi panərəb baxışlara sadiq idi və müxtəlif dövrlərdə hakimiyyət tərəfindən təqiblərə məruz qalıb. Ailə sonradan Suriyaya qayıdıb, burada gələcək siyasətçi Dəməşq Universitetinin jurnalistika fakültəsinə daxil olub.

Onun radikal baxışlarının formalaşmasında ikinci Fələstin intifadası hadisələri və 2001-ci il sentyabrın 11-də ABŞ-da baş verən terror aktları dönüş nöqtəsi olub. Hələbdə bir islam təbliğatçısının vəzlərinin təsiri altında və Yaxın Şərqdə baş verən sarsıntılar fonunda gənc əş-Şaraa cihadçılıq ideyalarına meyl edib.

Döyüşçü yolu: İraq, əsirlik və "Cəbhət ən-Nusra"nın yaradılması

2003-cü ildə, Amerika koalisiyasının İraqa hücumu ərəfəsində əş-Şaraa təhsilini yarımçıq qoyaraq qeyri-qanuni yolla bu ölkəyə keçib, burada beynəlxalq qüvvələrə qarşı silahlı müqavimətə qoşulub. O dövrdə "əl-Qaidə"nin İraqdakı şəbəkəsi ilə əlaqəli olub. 2006-cı ildə Amerika hərbçiləri tərəfindən həbs edilib və növbəti beş ili həbsdə keçirib.

2011-ci ildə azadlığa çıxdıqdan sonra, Suriyada başlayan vətəndaş müharibəsi fonunda əş-Şaraa vətəninə qayıdıb və "əl-Qaidə"nin Suriya qanadı olan "Cəbhət ən-Nusra" qruplaşmasını yaradıb. 2016-cı ildə o, beynəlxalq cihadçı şəbəkə ilə əlaqələrin kəsildiyini elan edib və təşkilatı "Cəbhət Fəth əş-Şam" adlandırıb. Bir il sonra bu struktur bir sıra digər silahlı qruplaşmalarla birləşərək İdlib vilayətində möhkəmlənmiş "Haya Təhrir əş-Şam" (HTŞ) koalisiyasını yaradıb. Onun rəhbərliyi altında burada həmçinin HTŞ-yə tabe olan "Suriya Xilas Hökuməti" adlı mülki idarəetmə strukturu yaradılıb, HTŞ qüvvələri isə öz hərbi akademiyasının açılışı da daxil olmaqla modernləşdirilib.

Əsədin devrilməsi və hakimiyyətə gəliş

2024-cü ilin noyabr ayının sonunda HTŞ başçılığı ilə hökumətəleyhinə qüvvələr koalisiyası, zəifləmiş Bəşşar Əsəd ordusunu qəfil vuran sürətli hücuma başlayıb. Artıq 2024-cü il dekabrın 8-də üsyançılar Dəməşqi ələ keçirdiklərini və bədnam Seydnaya həbsxanasının məhbuslarını azad etdiklərini elan ediblər. Əsəd ölkədən qaçıb və Rusiyada sığınacaq alıb, onun ailəsinin iyirmi ildən çox davam edən hakimiyyəti isə başa çatıb.

Məhz bu dövrdə əş-Şaraa ilk dəfə açıq şəkildə öz həqiqi adı ilə çıxış etməyə başlayıb, əl-Culani təxəllüsündən imtina edib ki, bu da ekspertlər tərəfindən terror keçmişi ilə simvolik qopuş kimi qiymətləndirilib. Qələbədən sonra o, rejimin devrilməsində iştirak edən bütün silahlı formalaşmaların buraxılması və onların döyüşçülərinin dövlət strukturlarına inteqrasiyası zərurəti barədə bəyanat verib.

Prezidentlik və xarici siyasət

2025-ci il yanvarın 29-da Əhməd əş-Şaraa keçid dövrü üçün Suriya prezidenti elan edilib, həmin ilin martında isə yeni yaradılmış Milli Təhlükəsizlik Şurasının başçısı və ölkənin silahlı qüvvələrinin ali baş komandanı vəzifələrini üzərinə götürüb. Qərb tərəfdaşları ilə yaxınlaşma fonunda Amerika Birləşmiş Ştatları əvvəllər onun yeri barədə məlumata görə təyin etdiyi 10 milyon dollarlıq mükafatı ləğv edib.

Onun rəhbərliyi altında Suriyanın yeni hakimiyyəti keçid hökumətinin formalaşdırılması, qonşu dövlətlər və beynəlxalq ictimaiyyətlə münasibətlərin bərpası, habelə Rusiya hərbi obyektləri də daxil olmaqla ölkə ərazisindəki xarici hərbi bazaların gələcək taleyinin müzakirəsi ilə məşğul olub. Eyni zamanda, yeni hakimiyyət əvvəlki rejimin tərəfdarları və qalıqları tərəfindən törədilən zorakılıq halları ilə üzləşir ki, bu da Suriyanın sabitləşdirilməsini əş-Şaraa prezidentliyinin əsas vəzifələrindən birinə çevirir.

Əş-Şaraa fiqurunun müasir Suriya üçün əhəmiyyəti

Əhməd əş-Şaraanın transformasiyası — cihadçı sahə komandirindən dünya liderləri ilə danışıqlar aparan dövlət başçısına qədər — son illərin Yaxın Şərqdə ən çox müzakirə olunan siyasi fenomenlərindən birinə çevrilib. Müxtəlif qruplaşmalar arasındakı kövrək barışığı qoruyub saxlaya biləcəyi, iqtisadi islahatlar həyata keçirə biləcəyi və beynəlxalq ictimaiyyətlə davamlı münasibətlər qura biləcəyi ondan asılıdır ki, müharibədən sonrakı Suriyanın gələcəyi böyük ölçüdə buna bağlıdır.