Eldar Mansurov

Eldar Mansurov — görkəmli Azərbaycan bəstəkarı, musiqiçi və musiqişünası, yaradıcılığı Azərbaycanın zəngin musiqi ənənəsi ilə müasir janrlar arasında körpü olan sənətkardır. Azərbaycanın Xalq artisti (2012), Əməkdar incəsənət xadimi (2005), 3000-dən çox mahnı və instrumental əsərin müəllifi olan Mansurov ölkənin mədəni həyatında silinməz iz qoymuşdur. Onun simfonik muğamlardan rok-operalara qədər musiqisi milli kolorit ilə novator ruhun unikal birləşməsini əks etdirir.

Musiqi sülaləsi və erkən illər

Eldar Mansurov 28 fevral 1952-ci ildə Bakının tarixi rayonu olan İçəri Şəhərdə görkəmli tarzən, Azərbaycan SSR-in Xalq artisti Bəhram Mansurovun ailəsində anadan olmuşdur. Mansurovlar nəsli musiqi ənənələrinin qoruyucusu idi: Eldarın babasının, Məşədi Mansurun evi "muğam evi" adlanırdı və burada Azərbaycan muğamlarının görkəmli ifaçıları toplaşırdı. Belə bir mühitdə Eldarın peşə seçimi əvvəlcədən müəyyən edilmişdi.

1968-1972-ci illərdə o, Asəf Zeynallı adına musiqi məktəbində fortepiano sinfi üzrə təhsil almış, daha sonra 1974-1979-cu illərdə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında professor Cövdət Hacıyevin sinfində təhsilini davam etdirmişdir. Konservatoriyanı fərqlənmə diplomu ilə bitirən Mansurov artıq gəncliyində özünü istedadlı pianoçu kimi göstərmiş, 1969-cu ildə "Experiment OK" qrupunda çalmış və 1970-ci ildə əfsanəvi "Qızıl payız" rok festivalında "Məşəl" qrupu ilə çıxış etmişdir.

Yaradıcılıq yolu: Muğamdan rok-operaya

Eldar Mansurovun yaradıcılığı öz müxtəlifliyi ilə heyrətləndirir. O, beş simfoniyanın, skripka və orkestr üçün konsertin, "Mahur-Hindi" simfonik muğamının və atasının xatirəsinə həsr olunmuş "Bəhramnamə" simfo-rok-muğamının müəllifidir. Onun "Kleopatra" və "Olimp" rok-baletləri, eləcə də "Yeddi gözəl" rok-operası Azərbaycan musiqi ənənəsini müasir janrlarla birləşdirən əlamətdar əsərlər olmuşdur. Onun bəzi əsərlərində tar partiyasını qardaşı Elxan Mansurov ifa edir və bununla ailə ənənəsini davam etdirir.

Mansurov "Nişan üzüyü" (1991), "Yük" (1995), "Hökm" (1994) və "Təmizlik alovunda yanacağam" (1991) da daxil olmaqla bir çox Azərbaycan filmlərinə, həmçinin teatr tamaşalarına, sənədli və cizgi filmlərinə musiqi yazmışdır. Onun 1988-ci ildə şair Vahid Əzizin sözlərinə bəstələdiyi və Brilliant Dadaşovanın ifa etdiyi "Bayatılar" mahnısı, 1993-cü ildə "Aşqabad" qrupu tərəfindən Londonda Piter Qebriyelin studiyasında yazıldıqdan sonra dünya şöhrəti qazanmışdır. Bu kompozisiya beynəlxalq səhnədə Azərbaycan musiqisinin simvoluna çevrilmişdir.

Lakin tanınma yolu həmişə hamar olmamışdır. 2011-ci ildə Mansurov yunan bəstəkarı Dimitris Kontopulos və Sony Music Entertainment Hellas AE şirkətinə qarşı "Bayatılar"ın "Esena Mono" mahnısında plagiat edilməsi ittihamı ilə iddia qaldırmışdır. 11 illik məhkəmə prosesindən sonra Yunanıstanın Ali Məhkəməsi 2023-cü ildə Mansurovun müəllif hüquqlarını təsdiqləyərək onu yeganə hüquq sahibi kimi tanımışdır.

Elmi və ictimai fəaliyyət

Bəstəkarlıq işindən əlavə, Eldar Mansurov Azərbaycan muğamlarının tədqiqinə həsr olunmuşdur. 1987-ci ildən, Səmərqənddəki Beynəlxalq Simpoziumdakı məruzəsindən başlayaraq, o, Fransa, Almaniya və Rusiyanın elmi nəşrlərində əsərlər dərc etdirmişdir. Onun tədqiqatları muğamın mədəni fenomen kimi anlaşılmasını dərinləşdirir.

1981-ci ildən Mansurov SSRİ və Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının, 1999-cu ildən isə Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvüdür. 2007-2012-ci illərdə o, Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının katibi vəzifəsində çalışmış, ölkənin musiqi mədəniyyətinin inkişafına töhfə vermişdir. Onun töhfəsi 2012-ci ildə Xalq artisti adı da daxil olmaqla fəxri adlar və mükafatlarla qeyd edilmişdir.

Şəxsiyyət və fəlsəfə

Eldar Mansurov təkcə bəstəkar kimi deyil, həm də möhkəm xarakterə və yüksək prinsiplərə malik bir insan kimi tanınır. Müsahibələrində o, özünə və ətrafındakılara tələbkar olduğunu, mənəvi təmizliyi və insanlığı qiymətləndirdiyini, xəyanəti bağışlamadığını və riyakarlıqdan qaçdığını etiraf edirdi. Pərəstişkarlarının sözlərinə görə, onun musiqisi "sehrli" gücə malikdir, gündəlik problemləri unutmağa və xəyallar dünyasına dalmağa kömək edir.

İrs və təsir

Eldar Mansurov — yaradıcılığı nəsilləri və mədəniyyətləri birləşdirən bir şəxsiyyətdir. Onun lirik instrumental kompozisiyalardan tutmuş böyük simfonik əsərlərə qədər yaradıcılığı Azərbaycan və onun hüdudlarından kənarda səhnələrdə səslənməyə davam edir. Mansurovun mahnıları bir çox ifaçılara populyarlıq qazanmağa kömək etmiş, müəllif hüquqları uğrunda mübarizəsi isə dözümlülük və öz işinə sədaqət nümunəsinə çevrilmişdir.

Bu gün, 73 yaşında, Eldar Mansurov musiqisi ilham verən və Azərbaycan mədəniyyətinin zəngin irsini qoruyan fəal yaradıcı olaraq qalır. Onun həyatı və işi istedadın, əməyin və sənətə sədaqətin dünyanı necə dəyişə biləcəyi haqqında bir hekayədir