İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH)

İranın müasir siyasi və hərbi idarəetmə sistemində ən mühüm və nüfuzlu dövlət təsisatlarından biri İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusudur. Beynəlxalq arenada və ölkə daxilində daha çox "SEPAH" (Sepah-e Pasdaran) qısaltması ilə tanınan bu struktur, adi bir hərbi birləşmə olmaqdan çox uzaqdır. O, ölkənin həm hərbi, həm iqtisadi, həm də geosiyasi strategiyasının formalaşmasında birbaşa rol oynayır.

SEPAH-ın Yaranma Tarixi və Əsas Missiyası

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu 1979-cu ildə İranda baş verən İslam İnqilabından dərhal sonra, ayətullah Ruhullah Xomeyninin fərmanı ilə təsis edilmişdir. Yaradılmasının ilkin məqsədi inqilabın nailiyyətlərini qorumaq, daxili çevriliş cəhdlərinin qarşısını almaq və yeni qurulmuş teokratik rejimi daxili və xarici təhdidlərdən müdafiə etmək idi. İran konstitusiyasının 150-ci maddəsinə əsasən, nizami ordu ölkənin sərhədlərini və ərazi bütövlüyünü qoruduğu halda, SEPAH-ın birbaşa vəzifəsi mövcud ideoloji quruluşu və inqilabi dəyərləri mühafizə etmək kimi müəyyənləşdirilmişdir.

Struktur və Hərbi Gücü

SEPAH illər keçdikcə böyüyərək paralel və çoxşaxəli bir güc mərkəzinə çevrilmişdir. Bu gün korpusun tərkibinə aşağıdakı əsas bölmələr daxildir:

- Quru, Hava və Hərbi Dəniz Qüvvələri: SEPAH-ın nizami ordudan müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərən özünəməxsus qoşun növləri var. Xüsusilə Fars körfəzi və Hörmüz boğazının təhlükəsizliyinə nəzarət məhz SEPAH-ın hərbi dəniz qüvvələrinə həvalə edilmişdir.

- "Qüds" Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri: Korpusun ölkə xaricindəki kəşfiyyat, hərbi və strateji əməliyyatlarını idarə edən elit qoludur. Yaxın Şərqdəki regional təsir rıçaqlarının idarə olunmasında əsas mexanizm hesab olunur.

- Bəsic Könüllülər Dəstəsi: Mülki əhalidən toplanan, milyonlarla üzvü olan paramilitar (yarı hərbi) birləşmədir. "Bəsic" həm daxili asayişin qorunmasında, həm də ideoloji təbliğatda fəal iştirak edir.

Bundan əlavə, İranın ballistik raket proqramı və strateji hərbi arsenalının əhəmiyyətli bir hissəsi birbaşa SEPAH-ın nəzarəti altındadır.

İqtisadi və Siyasi Təsiri

SEPAH sadəcə hərbi güclə məhdudlaşmır. Xüsusilə İraq-İran müharibəsindən (1980–1988) sonra korpus ölkənin bərpasında fəal iştirak edərək nəhəng bir iqtisadi imperiyaya çevrilmişdir. İnşaat, energetika, neft-qaz, telekommunikasiya və logistika kimi strateji sahələrdə fəaliyyət göstərən yüzlərlə şirkət birbaşa və ya dolayısı ilə korpusa bağlıdır. Bu iqtisadi müstəqillik SEPAH-ın ölkənin daxili siyasətində də söz sahibi olmasını təmin edir.

Beynəlxalq Arenada SEPAH

Xarici siyasətdə SEPAH regional güc balansını dəyişdirən əsas amillərdən biridir. Xüsusilə regional münaqişələrdə fərqli qruplara verdiyi hərbi və loqistik dəstək səbəbindən beynəlxalq münasibətlərdə tez-tez müzakirə mövzusuna çevrilir. Bu fəaliyyətlərinə görə ABŞ və bir sıra digər qərb dövlətləri SEPAH-ı və onun bəzi rəhbərlərini sanksiya siyahılarına daxil etmiş, korpusu bütövlükdə xarici terror təşkilatları siyahısına salmışdırlar.

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu, bu gün regional geosiyasətdə, eləcə də İranın daxili strukturunda həm hərbi, həm ideoloji, həm də maliyyə dayaqları ilə mərkəzi rol oynayan strateji bir təsisat olaraq qalmaqdadır.