Sizi aldatmağa çalışdıqlarını necə anlaya bilərsiniz?
17 noy, 2026 / 12:00 653

Sizi aldatmağa çalışdıqlarını necə anlaya bilərsiniz?

Digər
Tələbələri şantaj edərək pul istəyən şəxs barəsində qərar verildi
14 noy, 2026 / 20:24 2326

Tələbələri şantaj edərək pul istəyən şəxs barəsində qərar verildi

Kriminal
Türkiyədə rəhbərliyində azərbaycanlı da olan qruplaşma çökdürüldü: 40 milyon avroluq cinayətlərin detalları - Foto Foto
12 noy, 2026 / 12:52 2089

Türkiyədə rəhbərliyində azərbaycanlı da olan qruplaşma çökdürüldü: 40 milyon avroluq cinayətlərin detalları - Foto

Dünya
Parklanma haqqı ilə bağlı kiberdələduzluq təhlükəsi!
11 noy, 2026 / 16:14 529

Parklanma haqqı ilə bağlı kiberdələduzluq təhlükəsi!

Digər
Fransada banka kiberhücum: 118 milyon avrodan çox vəsait oğurlandı
05 noy, 2026 / 01:48 460

Fransada banka kiberhücum: 118 milyon avrodan çox vəsait oğurlandı

Dünya
"Binance"dən yeddi milyard dollara yaxın kriptovalyutanın necə oğurlandığı açıqlandı
03 noy, 2026 / 22:06 1906

"Binance"dən yeddi milyard dollara yaxın kriptovalyutanın necə oğurlandığı açıqlandı

Dünya
Azərbaycanlıları aldadaraq pullarını mənimsəyən Kiyevdəki dəstə üzvlərinin fotoları Foto
03 noy, 2026 / 13:24 6531

Azərbaycanlıları aldadaraq pullarını mənimsəyən Kiyevdəki dəstə üzvlərinin fotoları

Kriminal
KMBİ-dən Ukrayna polisi ilə birgə genişmiqyaslı əməliyyat: Saxlanılan şəxslər Azərbaycana gətirildilər - Anbaan video Foto   Video
03 noy, 2026 / 12:25 5680

KMBİ-dən Ukrayna polisi ilə birgə genişmiqyaslı əməliyyat: Saxlanılan şəxslər Azərbaycana gətirildilər - Anbaan video

Kriminal
Məşhur kriptobirjaya kiberhücum: Kim Çen Inın bacısından FTB-nin iddialarına reaksiya
03 noy, 2026 / 10:52 821

Məşhur kriptobirjaya kiberhücum: Kim Çen Inın bacısından FTB-nin iddialarına reaksiya

Dünya
Azərbaycanda "Apple" istifadəçilərinin hesabları kütləvi şəkildə ələ keçirilir - Foto Foto
31 okt, 2026 / 16:05 8128

Azərbaycanda "Apple" istifadəçilərinin hesabları kütləvi şəkildə ələ keçirilir - Foto

İKT
Jurnalistlərin adından saxta mesajlar göndərilir - Mətbuat Şurasından xəbərdarlıq
21 okt, 2026 / 12:07 394

Jurnalistlərin adından saxta mesajlar göndərilir - Mətbuat Şurasından xəbərdarlıq

Cəmiyyət
Yaşlı nəsil rəqəmsal dünyada: Rahatlığın arxasındakı təhlükələr - Foto Araşdırma   Foto
19 okt, 2026 / 01:00 1821

Yaşlı nəsil rəqəmsal dünyada: Rahatlığın arxasındakı təhlükələr - Foto

Cəmiyyət

"Kiberdələduzluq (Kibercinayətkarlıq)" teqi üzrə xəbərlər

Rəqəmsal texnologiyalar dövründə Kiberdələduzluq və Kibercinayətkarlıq istifadəçilərin təhlükəsizliyi üçün ən əhəmiyyətli təhdidlərdən birinə çevrilib. İnternetin və rəqəmsal xidmətlərin inkişafı ilə kiberdələduzlar aldatma və məlumatların oğurlanması üçün daha yeni üsullar tapırlar. Gəlin bu problemin necə yarandığını, niyə bu gün bu qədər aktual olduğunu və müasir dünyada kiberdələduzlarla mübarizə üsullarını nəzərdən keçirək.

Problemin kökləri

İlk kiberdələduzluq halları XX əsrin sonlarında internet texnologiyalarının inkişafı ilə yarandı. Elektron poçtun və ilk onlayn xidmətlərin meydana çıxması ilə cinayətkarlar istifadəçilərin məxfi məlumatlarını əldə etmək üçün fişinqdən istifadə etməyə başladılar. Bu metod, məlumatları aldatmaq və oğurlamaq məqsədi ilə həqiqi kimi görünən saxta mesajların göndərilməsindən ibarətdir.

Zaman keçdikcə kiberdələduzluq daha müxtəlif oldu. Vişinq (səsli fişinq), farminq (saxta saytlara yönləndirmə) və sosial mühəndislik (məlumat əldə etmək üçün insanlarla manipulyasiya) kimi metodlar yarandı. Bu metodların hər biri istifadəçiləri aldatmaq və onların şəxsi məlumatlarını oğurlamaq məqsədi daşıyır.

Niyə kiberdələduzluq indi aktualdır

Kiberdələduzluq bir neçə səbəbdən aktual problem olaraq qalır. Birincisi, hər il internet və rəqəmsal cihazların istifadəçilərinin sayı artır. BMT-nin məlumatlarına görə, 2015-ci ildə 3 milyarddan çox insan internetə çıxış əldə edib və bu rəqəm artmaqda davam edir. Daha çox istifadəçi – kibercanilərin daha çox potensial qurbanı deməkdir.

İkincisi, texnologiyaların inkişafı və onlayn əməliyyatların sayının artması ilə kiberdələduzluq daha sərfəli olur. Cinayətkarlar minimal risklə əhəmiyyətli maliyyə faydaları əldə edərək, məlumatların oğurluğunu, şantajı və dələduzluğu gizli şəkildə həyata keçirə bilərlər.

Üçüncüsü, kiberdələduzluq məlumatların təhlükəsizliyi və məxfiliyinə təhdid yaradır. Bu gün bir çox şirkətlər və fərdi şəxslər internetdə böyük həcmdə məlumat saxlayırlar. Bu məlumatların sızması ciddi itkilərə və nüfuz itkisinə səbəb ola bilər.

Kibercinayətkarlarla mübarizə üsulları

Kibercinayətkarlıqla mübarizə üçün müxtəlif metodlar tətbiq olunur ki, bunları üç əsas istiqamətə bölmək olar: qanunvericilik, texniki və təhsil tədbirləri.

Qanunvericilik tədbirləri

Kiberdələduzluqla mübarizənin əsas üsullarından biri qanunvericilik aktlarının qəbul edilməsi və həyata keçirilməsidir. Əksər ölkələrdə kibercianayətkarlıqla mübarizəyə yönəlmiş və şəbəkədə cinayət törədən şəxslər üçün cəza nəzərdə tutan qanunlar mövcuddur. Bu qanunlar kompüter sistemlərinə qanunsuz girişi, zərərli proqramların yaradılması və yayılmasını, şəxsi məlumatların oğurlanmasını və kiberdələduzluğun digər növlərini nəzərə almalıdır.

Texniki müdafiə vasitələri

Müasir şirkətlər və dövlət qurumları kiber hücumların qarşısını almağa, müdaxilələri aşkar etməyə və real vaxt rejimində təhdidlərə cavab verməyə imkan verən kiber müdafiə sistemlərinə aktiv şəkildə sərmayə qoyurlar. Bu sistemlərə antivirus proqramları, firewall-lar, təhlükəsizlik monitorinqi və analitik sistemləri, məlumatların şifrələnməsi üçün alətlər və autentifikasiya və giriş nəzarəti vasitələri daxildir.

Təlim və məlumatlılıq

Kiberdələduzluqla mübarizənin vacib aspektlərindən biri də personalın təlimi və kibertəhlükəsizlik sahəsində məlumatlılığının artırılmasıdır. Əməkdaşlar məlumatların qorunması və kiber təhdidlərin qarşısının alınması metodları haqqında məlumatlı olmalıdırlar. Buraya təlimlər, seminarlar, kibertəhlükəsizlik kursları və ən son təhdidlər və müdafiə metodları haqqında mütəmadi məlumatlandırma daxil ola bilər.

Nəticə

Kiberdələduzluq və Kibercinayətkarlıq müasir cəmiyyət üçün ciddi təhdid təşkil edir. Texnologiyaların inkişafı və internet istifadəçilərinin sayının artması ilə kiberdələduzlar aldatma və məlumatların oğurlanması üçün daha yeni üsullar tapırlar. Kiberdələduzluqla səmərəli mübarizə aparmaq üçün qanunvericilik tədbirləri tətbiq etmək, müasir texniki müdafiə vasitələrindən istifadə etmək və heyəti təlim etmək lazımdır. Yalnız kompleks yanaşma kiberdələduzlara qarşı səmərəli mübarizə aparmağa və məxfi məlumatları qorumağa imkan verəcək.