"Konstitusiya Günü" teqi üzrə xəbərlər
Azərbaycanda Konstitusiya Günü: əsas qanun necə qəbul edilib və niyə 12 noyabrda qeyd olunur
Hər il noyabrın 12-də Azərbaycan müstəqil respublikanın ilk Konstitusiyasının ümumxalq referendumunda qəbul edildiyi günü xatırlayır. Bu tarix dövlət quruculuğunun yeni mərhələsinin başlanğıcı ilə bağlıdır, ona görə də bayram ölkə təqviminin əsas günlərindən biri sayılır.
Öz Konstitusiyasına gedən yol
1991-ci ildə müstəqillik bərpa olunandan sonra dövlətçiliyin əsasını oktyabrın 18-də qəbul edilmiş "Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı" təşkil edirdi. Tam hüquqlu əsas qanun hələ yox idi, 1978-ci il Sovet Konstitusiyası qüvvədə qalırdı. Bundan əvvəl Azərbaycanda 1921 və 1937-ci illərdə də konstitusiyalar qəbul olunmuşdu, lakin onların hamısı sovet sisteminin çərçivəsində hazırlanmışdı.
1995-ci il referendumu
Layihəni 1993-cü ildə yenidən hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyevin rəhbərlik etdiyi xüsusi komissiya hazırlayıb. Mətn 1995-ci il noyabrın 12-də, müstəqil ölkədə ilk parlament seçkiləri ilə eyni vaxtda referenduma çıxarıldı. Sənəd preambula, beş bölmə, on iki fəsil və 158 maddədən ibarət idi.
Əsas qanun nəyi təsbit edir
Konstitusiya Azərbaycanı demokratik, hüquqi, dünyəvi və unitar dövlət kimi müəyyən edir. Hakimiyyətin mənbəyi xalqın iradəsidir. Hakimiyyət qanunvericilik, icra və məhkəmə qollarına bölünür, dövlət dili azərbaycan dilidir. Mətnin böyük hissəsi insan hüquq və azadlıqlarına həsr olunub: yaşamaq hüququ, söz azadlığı, mülkiyyət, təhsil. Naxçıvan Muxtar Respublikasının statusu ayrıca müəyyən edilib.
Düzəlişlər və dəyişikliklər
Təxminən üç onillik ərzində mətnə dəfələrlə referendum yolu ilə dəyişikliklər edilib. 2002-ci ildə seçki sistemi və hakimiyyətin varisliyi qaydası dəyişdirildi. 2009-cu ildə prezidentin ardıcıl seçilmə sayına məhdudiyyət götürüldü. 2016-cı ildə vitse-prezident vəzifəsi təsis olundu, prezidentin səlahiyyət müddəti yeddi ilə qədər artırıldı. Bu qərarlar bu gün də hüquqşünasların və politoloqların müzakirə mövzusudur.
Bayram necə qeyd olunur
Konstitusiya Günü ilə əlaqədar rəsmi mərasimlər keçirilir, məktəblərdə və universitetlərdə açıq dərslər, konfranslar və hüquq əsaslarına dair viktorinalar təşkil olunur. Hüquqşünaslar və ictimai təşkilatlar bu tarixdən vətəndaşlara hüquqlarını və onların müdafiə mexanizmlərini xatırlatmaq üçün istifadə edirlər. 12 noyabrın cari ildə qeyri-iş günü olub-olmadığını istehsalat təqvimindən dəqiqləşdirmək olar.
Mövzu niyə aktuallığını itirmir
Konstitusiya bütün hüquq sisteminin başlanğıc nöqtəsidir: 1990-cı illərin sonunda fəaliyyətə başlamış Konstitusiya Məhkəməsindən tutmuş vətəndaşların gündəlik hüquq mübahisələrinə qədər. Ona görə də sənədin tarixinə maraq, xüsusilə ildönümü günlərində azalmır.