KXDR: coğrafiyası, tarixi, siyasəti və iqtisadiyyatı

Koreya Xalq Demokratik Respublikası, geniş şəkildə Şimali Koreya və ya KXDR kimi tanınan dövlət Şərqi Asiyada yerləşir. Ölkə Koreya yarımadasının şimal hissəsini tutur və dünyanın ən qapalı dövlətlərindən biri hesab olunur. Onu xüsusi siyasi model, müstəqilliyə güclü vurğu və əksər ölkələrlə mürəkkəb münasibətlər fərqləndirir.

Coğrafi mövqe və əsas məlumatlar

KXDR Koreya yarımadasının şimalında yerləşir. Şimalda Çinlə Amnokkan (Yalu) çayı, Rusiya ilə isə Tumangan (Tumannaya) çayı boyunca sərhəddir. Cənub sərhədi Koreya Respublikası ilə demilitarizasiya zonası boyunca keçir. Qərbdən Sarı dəniz, şərqdən isə Yapon dənizi yuyur.

Ərazisinin sahəsi təxminən 120,5 min kvadrat kilometrdir. Əhalisi təxminən 26,5 milyon nəfər qiymətləndirilir. Paytaxt və ən böyük şəhər Phenyan-dır. Dövlət dili koreya dilidir. Əhalinin böyük əksəriyyəti etnik koreyalılardır.

Relyef əsasən dağlıqdır, xüsusilə şimal və şərq hissələrdə. Faydalı qazıntılar arasında kömür, dəmir filizi, əlvan metallar var. İqlim mülayimdir, soyuq qışlar və isti yaylar müşahidə olunur.

Dövlətin yaranma tarixi

İkinci Dünya müharibəsinin bitməsindən sonra Yaponiya müstəmləkə hakimiyyətindən azad edilmiş Koreya yarımadası 38-ci paraleldən bölündü. Şimal hissəsi Sovet İttifaqının, cənub hissəsi isə ABŞ-ın təsir dairəsinə düşdü.

1948-ci il sentyabrın 9-da şimalda Koreya Xalq Demokratik Respublikası elan edildi. İlk rəhbər Kim İr Sen oldu. 1950–1953-cü illərdə Koreya müharibəsi baş verdi və barışıqla başa çatdı. Sülh müqaviləsi imzalanmadı, ona görə də formal olaraq müharibə vəziyyəti davam edir.

Kim İr Senin 1994-cü ildə ölümündən sonra hakimiyyət oğlu Kim Çen İrə, 2011-ci ilin sonundan isə Kim Çen İnə keçdi.

Siyasi sistem və ideologiya

KXDR özünü sosialist dövlət kimi təqdim edir. Real hakimiyyət Koreya Əmək Partiyası və Kimlər ailəsinin əlindədir. Rəsmi ideologiya çuçxe-dir ki, bu da müstəqilliyi, öz qüvvələrinə arxalanmağı və milli maraqların prioritetini vurğulayur. Songun prinsipi – ordunun prioriteti də mühüm rol oynayır.

Formal olaraq parlament – Ali Xalq Məclisi mövcuddur. Lakin əsas qərarlar partiya rəhbərliyi və Kim Çen İnin başçılıq etdiyi Dövlət Şurası tərəfindən qəbul edilir. Siyasi sistem yüksək mərkəzləşmə və sərt nəzarətlə xarakterizə olunur.

İqtisadiyyat və inkişaf xüsusiyyətləri

KXDR-in iqtisadiyyatı planlı və əhəmiyyətli dərəcədə qapalıdır. Əsas sahələr – faydalı qazıntıların hasilatı, ağır sənaye, maşınqayırma, kimya sənayesi və kənd təsərrüfatıdır. Ölkə, əsasən nüvə və raket proqramları ilə bağlı beynəlxalq sanksiyalarla üzləşir.

Son illərdə xarici qiymətləndirmələrə görə iqtisadiyyat artım nümayiş etdirib. Ayrı-ayrı tərəfdaşlarla əlaqələrin inkişafı, eləcə də yerli bazarlar şəklində bazar elementlərinin yaranması qeyd olunur. Buna baxmayaraq, həyat səviyyəsi dünya standartlarına görə aşağı olaraq qalır və bir çox məlumatlar statistikanın qapalı olması səbəbindən qiymətləndirmə xarakteri daşıyır.

Müasir xüsusiyyətlər və beynəlxalq mövqe

KXDR bir sıra dövlətlərlə, ilk növbədə Çin və Rusiya ilə diplomatik münasibətlər saxlayır. ABŞ, Yaponiya və Koreya Respublikası ilə münasibətlər gərgin olaraq qalır. Ölkə təhlükəsizlik təminatı kimi qiymətləndirdiyi raket-nüvə proqramını aktiv inkişaf etdirir.

Daxili həyat iqtisadiyyatdan tutmuş mədəniyyət və informasiyaya qədər bütün sahələrdə dövlətin güclü təsiri ilə xarakterizə olunur. Phenyan əyalətlərlə müqayisədə nisbətən daha inkişaf etmiş infrastrukturu ilə seçilir. Hakimiyyət mənzil tikintisinə, ayrı-ayrı sahələrin inkişafına və cəmiyyətin ideoloji birliyinin qorunmasına diqqət yetirir.

KXDR irsən rəhbərlik forması, sərt mərkəzləşmə və maksimum müstəqillik kursu olan unikal dövlət nümunəsi olaraq qalır. Onun coğrafiyasını, tarixini və siyasi modelini anlamaq Koreya yarımadası və ümumilikdə Şərqi Asiya regionundakı hadisələri daha yaxşı başa düşməyə kömək edir.