"Maldiv adaları" teqi üzrə xəbərlər
Maldiv adaları: firuzəyi atollar, mərcan rifləri, bodu-beru ritmləri və Bakı ilə iqlim həmrəyliyi
Maldiv Respublikası — Cənubi Asiyada, Hind okeanının şimal hissəsində, Hindistan və Şri-Lankadan cənub-qərbdə yerləşən ekvatorial ada dövlətidir. Arxipelaq 1200-ə yaxın mənzərəli qumlu adanı birləşdirən 26 təbii mərcan atolundan ibarət zəncirdir. Dəniz səviyyəsindən ən alçaqda yerləşən ölkə olan Maldiv adaları bütün dünyada premium ada istirahətinin etalonu kimi qəbul edilir. Ölkə laqunların toxunulmaz dəniz ekosistemini, ərəb və Cənubi Asiya mədəniyyətlərinin qovşağında formalaşmış unikal köklərini, çoxəsrlik dənizçilik ənənələrini və qlobal iqlim gündəmindəki fəal diplomatik rolunu ahəngdar şəkildə birləşdirir.
Baa biosfer atolu, Ari balina köpəkbalıqları və paytaxt Malenin urbanizmi
Maldiv adalarının coğrafi unikallığı dövlət ərazisinin 99%-dən çoxunun Hind okeanının su səthinə düşməsidir. Arxipelaqın başlıca ekoloji sərvəti YUNESKO-nun biosfer qoruğu elan etdiyi Baa atoludur: burada, məşhur Xanifaru buxtasında planktonla qidalanan nəhəng manta skatları və balina köpəkbalıqlarının böyük populyasiyaları toplanır. Ari atolu isə mərcan bağlarına malik onlarla yüksək səviyyəli dayvinq nöqtəsi ilə tanınır. Sakit kurortların təzadı kimi çıxış edən paytaxt Male şəhəri planetin ən sıx məskunlaşmış meqapolislərindən biridir; burada qızılı günbəzli Böyük Cümə məscidi və heç bir məhlul istifadə edilmədən yonulmuş mərcan bloklarından ucaldılmış XVII əsrə aid ən qədim Hukuru Miskiy məscidi ucalır. Əhali sıxlığına və okean səviyyəsinin qalxmasına cavab olaraq paytaxtın yaxınlığında Hulhumale süni adası («Ümid şəhəri») salınmışdır.
1153-cü ildə islamın qəbulu, sultanlıq və müstəqillik yolu
XII əsrə qədər adalarda buddizm davamçıları yaşayırdı; qədim stupaların (havitta) qalıqları bunu sübut edir. 1153-cü ildə ərəb təbliğatçısı Əbu əl-Bərəkət əl-Bərbərinin təsiri ilə yerli hökmdar islamı qəbul etdi və səkkiz əsrdən çox davam edən sülalə sultanlığının əsasını qoydu. XVI əsrdə maldivlilər milli qəhrəman Məhəmməd Taxurufaanunun başçılığı ilə Portuqaliya müstəmləkəçilərinə qarşı partizan dəniz müharibəsi apardılar. 1887-ci ildən 1965-ci ilə qədər arxipelaq daxili idarəetməsini qorumaqla Britaniya protektoratlığı altında oldu. 1965-ci il iyulun 26-da Maldiv adaları tam dövlət müstəqilliyi qazandı, 1968-ci ilin noyabrında isə ümumxalq referendumu nəticəsində ölkə rəsmi olaraq respublika elan edildi.
Tana əlifbası, bodu-beru nağara sədaları və səhər təamı mas-xuni
Maldivlilərin mədəni özünəməxsusluğu divehi dilində və sağdan sola yazılan, ərəb rəqəmlərindən qaynaqlanan unikal tana (Thaana) əlifbasında əksini tapıb. Adaların əsas musiqi irsi bodu-beru (Bodu Beru — «böyük nağara») sayılır — Şərqi Afrika köklərinə malik, günbatımı zamanı kişilər tərəfindən artan nağara ritmi altında ifa olunan coşqun poliritmik musiqi və rəqs sənətidir. Maldiv kulinariyasında okean tunes balığı və kokos qozu üstünlük təşkil edir: əsas milli təam mas-xunidir (Mas Huni) — xırda doğranmış qaynadılmış və ya hisə verilmiş tunes ətinin təzə kokos yonqarı, soğan və acı bibərlə qarışdırılaraq səhər yeməyində isti roşi lavaşları ilə təqdim edildiyi xörək. Gündəlik rasionu zəngin şəffaf tunes bulyonu qarudiya (Garudhiya), xırtıldayan baciya pirojkiləri və kokos südündə bişirilən yapışqan düyü deserti bondibay tamamlayır.
«Bir ada — bir otel» ekoturizmi, tunes donanması və Bakı ilə iqlim dialoqu
Maldiv adalarının iqtisadi dayaqlarını iki əsas sahə təşkil edir: beynəlxalq premium turizm («bir ada — bir kurort» konsepsiyası) və dolfinlərə zərər vurmayan ənənəvi qırmaq üsulu ilə aparılan ekoloji tunes balıqçılığı.
Ölkənin mövcudluğu üçün ən böyük strateji təhlükə qlobal iqlim dəyişikliyidir: adaların dəniz səviyyəsindən orta hündürlüyü cəmi 1,5 metr olduğundan, Dünya okeanının səviyyəsinin qalxması quru sahələrinin su altında qalması və sahil eroziyası riskini artırır. Bu səbəbdən Maldiv adaları Kiçik Ada Dövlətləri Alyansının (AOSIS) aparıcı üzvlərindəndir.
Diplomatik müstəvidə Male və Bakı BMT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) və Qoşulmama Hərəkatı platformalarında suverenliyə və ərazi bütövlüyünə qarşılıqlı dəstəyə əsaslanan sıx tərəfdaşlıq əlaqələrinə malikdir. Bakıda keçirilən COP29 iqlim sammiti zamanı Maldiv adaları Azərbaycan simasında həmrəy tərəfdaş tapdı: rəsmi Bakı kiçik ada inkişaf etməkdə olan dövlətlərin (SIDS) maraqlarının qorunmasına diqqət çəkərək, mərcan maneələrinin mühafizəsi, manqrovların bərpası və ada xalqlarının sahil xətlərinin mühəndis möhkəmləndirilməsi üçün əlçatan iqlim maliyyəsinin ayrılması təşəbbüslərini dəstəklədi.
