Maştağa qəsəbəsi: Abşeronun qədim tarixi və zəngin mədəniyyət ocağı

Bakının Sabunçu rayonunun inzibati ərazisinə daxil olan Maştağa qəsəbəsi Abşeron yarımadasının ən böyük, ən qədim və sıx məskunlaşmış yaşayış məntəqələrindən biridir. Özünəməxsus koloriti, zəngin tarixi, adət-ənənələri və qədim arxitekturası ilə seçilən bu məkan əsrlər boyu regionun mühüm mədəni və sosial mərkəzi hesab olunmuşdur.

Maştağa adının mənşəyi və tarixi kökləri

Tarixi mənbələr və etimoloji araşdırmalar Maştağa toponiminin mənşəyini qədim dövrlərə bağlayır. Görkəmli tədqiqatçıların və tarixçilərin fikrincə, "Maştağa" adı eramızdan əvvəl Xəzər dənizi sahillərində və Abşeronda məskunlaşmış döyüşkən massaget tayfalarının adı ilə bilavasitə bağlıdır. Zaman keçdikcə bu ad fonetik dəyişikliyə uğrayaraq günümüzə qədər gəlib çatmışdır.

Qəsəbə ərazisində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan antik pul sikkələri, Məşqəti adının qeyd olunduğu daş kitabələr və digər maddi-mədəniyyət nümunələri burada yaşayışın çox qədim əsrlərə dayandığını göstərir. Maştağa tarixi boyu müxtəlif hərbi yürüşlərə və geoloji təsirlərə məruz qalsa da, öz strateji və mədəni əhəmiyyətini hər zaman qoruyub saxlamışdır.

Mədəni irs və tarixi abidələr

Maştağa açıq səma altında əsl memarlıq muzeyini xatırladır. Qəsəbənin küçələrində yerləşən tarixi tikililər Abşeron memarlıq məktəbinin parlaq nümunələridir:

- Cümə məscidi və minarələr: XIX əsrin sonlarında inşa edilən və öz möhtəşəm minarəsi ilə seçilən Cümə məscidi qəsəbənin dini və mənəvi mərkəzidir.

- Qədim hamamlar: Qum hamamı, Şamxar hamamı kimi tarixi tikililər yerli əhalinin orta əsrlər məişət mədəniyyətindən xəbər verir.

- Ovdanlar və pirlər: Şah Abbas dövrünə aid edilən su ovdanları və Seyid İbad ağa ocağı kimi müqəddəs pirlər qəsəbənin tarixi-dini xəritəsində xüsusi yer tutur.

Qəsəbə ənənəvi olaraq Xonxar, Seyid, Keçənlər, Tavaylıq və Dərəqılınc kimi tarixi məhəllələrə bölünür. Hər bir məhəllənin özünəməxsus adətləri və yaşayış tərzi mövcuddur.

Əhalisi, təsərrüfatı və müasir inkişafı

Maştağa əhalisinin sayına görə Abşeronun ən böyük yaşayış məntəqələrindən biridir. Tarixən maştağalılar əsasən əkinçilik, bağçılıq, xüsusilə də gülçülük və zəfərançılıqla məşğul olmuşlar. Bakı bazarlarında Maştağa zəfəranı və gülləri hər zaman yüksək qiymətləndirilmişdir.

Müasir dövrdə Maştağa dinamik inkişaf edən şəhər tipli qəsəbədir. Ərazidə müasir təhsil müəssisələri, tibb mərkəzləri, mədəniyyət evləri və sosial altyapı obyektləri fəaliyyət gətirir. Bununla yanaşı, qəsəbədən Azərbaycanın elm, incəsənət, ədəbiyyat və idman sahəsinə töhfə vermiş yüzlərlə tanınmış şəxsiyyət yetişmişdir.

Maştağa qəsəbəsi həm zəngin keçmişi, həm də müasir sosial-iqtisadi potensialı ilə Bakı ətrafı yaşayış məskənləri arasında öz mühüm mövqeyini qorumaqdadır.