"Niger" teqi üzrə xəbərlər
Niger: Sahara, uran və qədim karvan yollarının ölkəsi
Niger Qərbi Afrikanın mərkəzində yerləşir və dənizə çıxışı yoxdur. Təxminən 1,27 milyon kvadratkilometr sahəsi ilə bu, regionun ən böyük dövlətidir. Ərazinin böyük hissəsini Sahara tutur, ona görə də həyat cənubda, Niger çayı boyunca və Nigeriya sərhədində cəmləşib. Adlar bir-birinə oxşasa da, bunlar fərqli ölkələrdir.
Coğrafi mövqe və əhali
Niger Əlcəzair, Liviya, Çad, Nigeriya, Benin, Burkina-Faso və Mali ilə həmsərhəddir. Paytaxt Niamey eyniadlı çayın sahilində yerləşir. Ölkədə 25 milyondan çox insan yaşayır və bu, dünyanın ən gənc cəmiyyətlərindən biridir. Rəsmi dil fransız dilidir, lakin küçələrdə daha çox hausa, zarma, fulfulde, tamaşek və kanuri dillərində danışırlar.
Nəyi görməli: şəhərlər, səhra, qoruqlar
Əsas turizm məkanı tuareqlərin qədim şəhəri Agadezdir. XVI əsrə aid, palçıqdan tikilmiş məscid və təxminən 27 metrlik minarəsi YUNESKO-nun irs siyahısındadır. Şimalda Aïr dağları və Ténéré səhrası uzanır, bunlar da YUNESKO himayəsindədir. Vaxtilə burada karvanlar üçün yol göstərici olan məşhur tək akasiya ağacı bitirdi. Onu 1973-cü ildə yük maşını vurub aşırıb, qalıqları isə Niameydəki milli muzeydə saxlanılır. Zinderdə sultan sarayı və köhnə məhəllələr qalıb. Cənub-qərbdə fillərin və aslanların yaşadığı W milli parkı yerləşir. Bu parkı Niger Benin və Burkina-Faso ilə bölüşür.
Mədəniyyət və ənənələr
Köçəri maldar vodaabe tayfasında Gerewol festivalı keçirilir: bayram geyimində və üzü naxışlı kişilər gözəllik yarışına çıxır. Tuareqlər yağış mövsümünün sonunu İngall yaxınlığında Kure Salé festivalı ilə qeyd edirlər. Agadez gümüş bəzək əşyaları və xaçları ilə məşhurdur, tuareq gitara musiqisi isə çoxdan Afrikadan kənarda da tanınır.
Tarix: imperiyalardan müstəqilliyə
Nigerin torpaqları Sonqay imperiyasının, Kanem-Bornu dövlətinin və hausa şəhər-dövlətlərinin təsir dairəsində olub. Agadezdə isə ayrıca sultanlıq mövcud idi. Fransızlar buraya XIX əsrin sonlarında yerləşdilər. Ölkə 1960-cı il avqustun 3-də müstəqillik qazandı, ilk prezident Hamani Diori oldu. O vaxtdan bəri dövlət bir neçə hərbi çevriliş yaşayıb, o cümlədən 1974, 1996, 1999 və 2010-cu illərdə.
İqtisadiyyat
Niger iri uran istehsalçılarından biridir, hasilat Arlit yaxınlığında cəmləşib. Son illər Agadem yatağının nefti də əhəmiyyət qazanır: ixrac boru kəməri ilə Beninin Seme limanına yönəldilir. Lakin əhalinin əksəriyyəti hələ də əkinçilik və maldarlıqla məşğuldur, insan inkişafı indeksinə görə ölkə uzun illərdir ən geridə qalanlar sırasındadır.
2023-cü ildən sonra siyasət
2023-cü il iyulun 26-da hərbçilər prezident Məhəmməd Bazumu hakimiyyətdən uzaqlaşdırdı, ölkəni general Abdurahman Çiani idarə etməyə başladı. ECOWAS sanksiya tətbiq etdi, sonradan onlar ləğv edildi. Niger, Mali və Burkina-Faso Sahel Dövlətləri Alyansını yaratdı və ECOWAS-dan çıxdıqlarını elan etdi. Fransa hərbçiləri ölkəni tərk etdi, ardınca amerikalılar da getdi. Azərbaycan və Niger Qoşulmama Hərəkatının üzvləridir, Bakı bu təşkilata 2019-2023-cü illərdə sədrlik edib.
