Qobustan Dövlət Tarixi-Bədii Qoruğu

Bakıdan cənubda, Qaradağ rayonu ərazisində yerləşən Qobustan Dövlət Tarixi-Bədii Qoruğu Azərbaycanın ən dəyərli mədəni-tarixi abidələrindən biridir. Qoruq paytaxt Bakıdan 55 kilometr (yol ilə 65 km) məsafədə, Qobustan qəsəbəsində yerləşir və burada muzey də fəaliyyət göstərir. Ərazi Böyük Qafqaz dağlarının cənub-şərq ətəkləri ilə Xəzər dənizi arasında yerləşən, qobu və yarğanlarla zəngin geniş coğrafi rayonu əhatə edir. 

Qoruğun Yaranma Tarixi

Qobustandakı qayaüstü rəsmlər 1939-cu ildə tarixçi-arxeoloq İshaq Cəfərzadə tərəfindən aşkar edilmiş və həmin vaxtdan tədqiqat işləri davam etdirilmişdir. Aparılan elmi araşdırmaların nəticələri əsasında Böyükdaş, Kiçikdaş, Cingirdağ və Yazılıtəpə ərazilərini əhatə edən geniş sahə 1966-cı ildə Qobustan Dövlət Tarixi-Bədii Qoruğu elan edilmişdir. 2006-cı ildə qoruğa "milli" statusu verilmiş, 2007-ci ildə isə "Qobustan Qaya Sənəti Mədəni Landşaftı" adı ilə UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir. Bu gün qoruq Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyindədir. 

Qayaüstü Rəsmlər Nə Qədər Qədimdir?

Qoruğun ən dəyərli sərvəti — Böyükdaş, Kiçikdaş, Cingirdağ, Şonqar və Şıxqaya dağları ərazisində 1000-dən artıq qaya üzərində həkk olunmuş 7000-dən çox təsvirdir. Bu rəsmlər Üst Paleolit dövrünün sonundan Son Orta əsrlərədək davam edən təxminən 20 min illik zaman kəsiyində yaradılmışdır. Oyma, sürtmə, çapma və cızma texnikaları ilə işlənmiş bu təsvirlərdə insan, heyvan, qayıq şəkilləri, həmçinin abstrakt işarələr yer alır. Onlar müxtəlif tarixi dövrlərdə bu ərazidə yaşamış icmaların gündəlik həyatı, ovçuluq üsulları və dünyagörüşü barədə zəngin məlumat verir. 

Qayalarda kollektiv əmək, ov, döyüş, biçin və ritual səhnələri ilə yanaşı, "Yallı" rəqsini xatırladan kompozisiyalar da təsvir olunub, bu isə qədim icmaların mənəvi dünyası və incəsənət ənənələrindən xəbər verir. Ayrıca, ən qədim musiqi alətlərindən sayılan qavaldaş da məhz burada aşkarlanmışdır. Qayaüstü rəsmlərdən başqa, ərazidə ərəb və fars dillərində epiqrafik yazılara, habelə Böyükdaş dağının ətəyində latın dilində həkk olunmuş sözlərə də rast gəlinir ki, bu da Roma legionerlərinin buraya qədəm basdığını sübut edir. 

Muzey və Ziyarət İmkanları

2011-ci ildə qoruq ərazisində yeni müasir muzey binası inşa edilib istifadəyə verilmişdir. On iki ekspozisiya zalından ibarət olan muzeydə sensor ekranlar və 3D elementlər vasitəsilə dünyanın müxtəlif guşələrindəki qayaüstü incəsənət nümunələri, Qobustanın minilliklər boyu dəyişən təbii mühiti, aparılmış arxeoloji qazıntılar, daş dövrü insanlarının həyat tərzi haqqında ətraflı məlumat almaq mümkündür. Muzeydən sonra ziyarətçilər açıq səma altındakı qaya kompleksinə çıxaraq minilliklər öncə çəkilmiş orijinal rəsmləri yaxından müşahidə edə bilirlər. 

Adının Mənası

Qobustan toponiminin mənası araşdırmaçılar arasında müxtəlif şəkildə şərh olunsa da, ən geniş yayılmış fikrə görə ad ərazinin coğrafi quruluşu ilə bağlıdır — "qobular diyarı", yəni torpaq uçqunlarından əmələ gəlmiş yarğan və dərələrlə zəngin düzənlik mənasını daşıyır. 

Niyə Ziyarət Etməyə Dəyər?

Qobustan yalnız arxeoloqlar üçün deyil, tarixə maraq göstərən hər kəs üçün əvəzsiz təcrübədir. Burada insan sivilizasiyasının ilkin izlərini canlı şəkildə görmək, qədim insanların həyat tərzini təsəvvür etmək mümkündür. Bakıya yaxınlığı və inkişaf etmiş infrastrukturu sayəsində Qobustan həm yerli, həm də xarici turistlər üçün Azərbaycanın mədəni turizm marşrutlarının əsas dayanacaqlarından birinə çevrilmişdir.