Şərur rayonu: tarixi, coğrafiyası və iqlimi 

Şərur rayonu Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazi baxımından ən böyük inzibati vahididir. Rayon 1930-cu il avqustun 8-də təşkil edilib. Şimal-şərqdən Ermənistanla, cənub-qərbdən isə İranla həmsərhəddir. Rayonun ümumi sahəsi 872,26 kvadratkilometrdir, mərkəzi isə Şərur şəhəridir. Bu gün rayon tərkibində 64 kənd fəaliyyət göstərir və inzibati baxımdan Naxçıvan Muxtar Respublikasının yeddi rayonundan biri sayılır.

Coğrafi mövqeyi və təbii şəraiti

Şərur rayonunun ərazisi dağlıq və maili düzənliklərdən ibarətdir. Rayonun şimalında Saraybulaq dağ silsiləsinin ən ucqar nöqtəsi olan Kömürlü dağı (2064 metr) yerləşir. Ərazidən Araz və Arpaçay çayları axır, Arpaçay su anbarı isə rayonun suvarma və su təchizatı sistemində mühüm rol oynayır. İqlim baxımından Şərur rayonunda yayı quraq keçən soyuq yarımsəhra və quru çöl iqlimi, qışı isə quraq və soyuq keçən iqlim tipi hökm sürür.

Əhalisi və sosial-iqtisadi vəziyyəti

2025-ci ilin əvvəlinə olan məlumata görə, Şərur rayonunun əhalisi 113,6 min nəfərdir və bu göstərici Naxçıvan Muxtar Respublikasının rayonları arasında ən yüksək rəqəmlərdən biridir. Rayon əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir. Yerli sakinlərin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı ilə bağlıdır. Şərur rayonu Naxçıvan Muxtar Respublikasının ən böyük tütünçülük, üzümçülük, heyvandarlıq, taxılçılıq və tərəvəzçilik mərkəzlərindən biridir, eyni zamanda bütün Azərbaycan üzrə də iri tütünçülük rayonları sırasındadır. Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqların sahəsi 31,5 min hektara çatır, bunun 16,3 min hektarı suvarılan torpaqlardır. Ərazidə əsasən buğda, arpa, qarğıdalı, şəkər çuğunduru, kartof və yem bitkiləri yetişdirilir.

Tarixi abidələri və arxeoloji irsi

Şərur rayonu daş dövründən müasir dövrə qədər müxtəlif tarixi mərhələləri əks etdirən zəngin arxeoloji irsə malikdir. Tənənəm kəndi ərazisində yerləşən Qazma mağarası Naxçıvan Muxtar Respublikasının ən qədim insan düşərgəsi hesab olunur və orta daş dövrünə, təxminən 60-80 min il əvvələ aid edilir. Oğlanqala kəndindəki Qaratəpə mərmər dağı üzərində yerləşən Oğlanqala abidəsi öz möhtəşəmliyi ilə seçilir. Bundan başqa, rayon ərazisində Qarasu qalası, Qızqala yaşayış yeri, Buzxana, Parçı (Xanlıqlar) İmamzadəsi, Piri-Süleyman ziyarətgahı və Yengicə hamamı kimi tarixi-memarlıq abidələri qorunub saxlanılır. Rayon mərkəzində ümummilli lider Heydər Əliyevin abidəsi ucaldılıb.

İnfrastruktur və nəqliyyat

Şərur rayonu ərazisindən keçən respublika əhəmiyyətli avtomobil yollarının uzunluğu 147,5 kilometr, yerli əhəmiyyətli yolların uzunluğu isə 312,5 kilometrdir. Bu yollar Naxçıvan şəhərini Sədərək, Şərur, Dizə, Kərimbəyli, Dərvişlər və digər yaşayış məntəqələri ilə birləşdirir. Rayonda "Şərurun səsi" adlı qəzet fəaliyyət göstərir və yerli ictimai-siyasi həyatı işıqlandırır.

Nəticə

Şərur rayonu həm zəngin tarixi keçmişi, həm də inkişaf etməkdə olan kənd təsərrüfatı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının mühüm bölgələrindən biridir. Qədim arxeoloji abidələri, əlverişli təbii şəraiti və məhsuldar torpaqları rayonu turizm və kənd təsərrüfatı baxımından perspektivli edir.