"Somali Federativ Respublikası" teqi üzrə xəbərlər
Somali Federativ Respublikası: Afrika Buynuzunun strateji qapısı, Punt irsi və Bakı ilə dərinləşən tərəfdaşlıq
Somali Federativ Respublikası — Afrika qitəsinin ən şərq nöqtəsində, Afrika Buynuzu yarımadasında yerləşən və qitə miqyasında ən uzun sahil xəttinə (3300 kilometrdən artıq) malik olan strateji dövlətdir. Qırmızı dənizlə Hind okeanının qovuşduğu beynəlxalq dəniz yollarının üzərində qərarlaşan ölkə qədim ticarət sivilizasiyalarının beşiyi sayılır. Tarixi sınaqlardan keçərək milli barışıq və dövlət quruculuğu mərhələsini yaşayan müasir Somali zəngin dəniz və kənd təsərrüfatı ehtiyatlarını, qədim mədəni köklərini və beynəlxalq arenada, o cümlədən Azərbaycanla sürətlə inkişaf edən ikitərəfli əlaqələrini ön plana çıxarır.
Laas-Qeel petroqlifləri, Cübbə və Şəbəli vadiləri və Moqadişo sahilləri
Somali Federativ Respublikasının relyefi şimaldakı Oqo dağ silsilələrindən cənubun Cübbə və Vəbi-Şəbəli çayları boyu uzanan məhsuldar vadilərinə qədər müxtəlifliyi ilə seçilir. Ölkənin ən mühüm tarixi-arxeoloji incisi e.ə. III minilliyə aid edilən Laas-Qeel mağara kompleksidir; buradakı rəngarəng qayaüstü rəsmlər qədim pastoralist mədəniyyəti əks etdirir. Paytaxt Moqadişo («Hind okeanının ağ incisi») tarixi Həmərveyn məhəlləsinin məscidləri, daş evləri və Lidonun okean sahilləri ilə müasir bərpa dövrünü yaşayır. Şimalda yerləşən Berbera və Bosaso kimi liman şəhərləri isə Qırmızı dəniz və Ədən körfəzi üzərindən qlobal ticarətin mühüm qovşaqları hesab olunur.
Punt torpaqlarından müasir federativ dövlət modelinə
Antik dövrdə ətirli buxur və mirra mənbəyi kimi tanınan əfsanəvi Punt diyarı məhz bu sahillərdə mövcud olmuşdur. Orta əsrlərdə çiçəklənən Ədal, Əcuran və Moqadişo sultanlıqları Yaxın Şərq və Hindistanla sıx dəniz ticarəti aparmışdır. XIX əsrin sonlarında Britaniya və İtaliya müstəmləkə idarəçiliyinə məruz qalan torpaqlar 1960-cı il iyulun 1-də vahid respublika halında müstəqilliyə qovuşmuşdur. 1991-ci ildən sonrakı böhranlı onillikləri arxada qoyan ölkə qəbul edilmiş keçid federal konstitusiyası əsasında mərkəzi institutlarını, təhlükəsizlik orqanlarını və regional muxtar idarəetmə sistemini uğurla bərpa edir.
Zəngin pastoralist mədəniyyəti, dirak geyimi və ətirli baris iskukaris
Somali cəmiyyəti dərin şifahi ədəbiyyat və poeziya ənənələrinə görə «şairlər milləti» kimi tanınır; poetik qabey janrı ictimai dialoqun və tarixin qorunmasının başlıca vasitəsidir. Ənənəvi məişətdə ağsaqqallar şurası və xeer adət hüququ mühüm tənzimləyici rol oynayır. Qadınların geyindiyi parlaq naxışlı ipək dirak libasları milli koloritin əsas elementidir. Mətbəxdə isə ətirli ədviyyatlarla zəngin bulyonda bişirilən, dəvə və ya keçi əti və təzə bananla təqdim olunan baris iskukaris (Bariis Iskukaris) düyü yeməyi xüsusi yer tutur. Məsaməli ancero kökələri və təbii dəvə südü gündəlik qidalanmanın əsasını təşkil edir.
İqtisadi potensial, təbii buxur ixracı və Azərbaycanla strateji tərəfdaşlıq
Somali iqtisadiyyatının sütununu Fars körfəzi bazarlarına canlı heyvan (dəvə, qoyun, keçi) ixracı və aromatik bosvelliya ağaclarından toplanan dünyanın ən keyfiyyətli buxurunun satışı təşkil edir. Bununla yanaşı, zəngin 200 millik balıqçılıq zonası və kəşf olunmamış şelf karbohidrogen ehtiyatları xarici investisiyalar üçün yüksək potensial yaradır.
Bakı ilə Moqadişo arasında münasibətlər BMT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) və Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində möhkəm hüquqi təməllər üzərində qurulub. Azərbaycan Somali Federativ Respublikasının ərazi bütövlüyünü və suverenliyini birmənalı şəkildə dəstəkləyir, separatçı meyllərə qarşı beynəlxalq hüququn aliliyini müdafiə edir. İki ölkə arasında hərbi-müdafiə, təhlükəsizlik və diplomatik sahələrdə imzalanmış rəsmi hökumətlərarası sazişlər əməkdaşlığı yeni strateji mərhələyə yüksəltmişdir. COP29 çərçivəsində isə Somali iqlim dəyişikliyinin fəsadlarına — quraqlıq və daşqınlara qarşı mübarizədə Azərbaycanın irəli sürdüyü qlobal təşəbbüslərə fəal dəstək verir.
