"Sülh Şurası" teqi üzrə xəbərlər
2026-cı ilin yanvar ayında ABŞ Prezidenti Donald Trump “Board of Peace” (“Sülh Şurası”) adlı beynəlxalq orqanın yaradıldığını rəsmən elan etdi. Bu, onun şəxsən ömürlük sədr olduğu strukturudur və BMT Təhlükəsizlik Şurasının 2803 saylı qətnaməsi ilə təsdiq edilmiş “Qəzza münaqişəsinin həlli üzrə kompleks plan”ın (20 bənd) əsas elementidir. Plan 2025-ci ilin sentyabrında təqdim olunub, ikinci mərhələ (demilitarizasiya və yenidənqurma) isə 14 yanvar 2026-cı ildə başlayıb.
Sülh Şurası İsrail–HƏMAS müharibəsindən sonra Qəzzanın idarə olunması üçün keçid strukturu kimi yaradılıb. Əsas məqsədlər: silahlı qruplaşmaların silahsızlaşdırılması, infrastrukturun bərpası, investisiyaların cəlb edilməsi və uzunmüddətli sabitlik təminatıdır. Trump bu qurumu “tarixin ən prestijli şurası” adlandırır və gələcəkdə digər münaqişələrə də genişləndirilə biləcəyini bildirir.
Struktur və maliyyələşdirmə
“Sülh Şurası” üç səviyyədən ibarətdir:
- Ən yüksək səviyyə — Trumpın ömürlük sədr olduğu Board of Peace. Daimi üzvlük üçün minimum 1 milyard dollar ödəniş tələb olunur (vəsait Qəzzanın yenidənqurulmasına yönəldilir). Müvəqqəti iştirak 3 il müddətinə pulsuzdur.
- İcraiyyə Şurası — Marco Rubio (ABŞ Dövlət katibi), Jared Kushner, Tony Blair, Steve Witkoff və başqaları daxildir. Baş direktor — keçmiş BMT Yaxın Şərq xüsusi nümayəndəsi Nikolay Mladenovdur.
- Qəzza İcraiyyə Komitəsi — Fələstin texnokrat idarəetmə komitəsinə (NCAG) dəstək verir. Türkiyə, Qətər, Misir, BƏƏ və digər ölkələrin nümayəndələri iştirak edir.
Dəvət olunan liderlər: Rəcəb Tayyib Ərdoğan (Türkiyə), Əbdülfəttah əs-Sisi (Misir), Kasım-Comərt Tokayev (Qazaxıstan), Viktor Orban (Macarıstan), Kir Starmer (Böyük Britaniya), Tô Lâm (Vyetnam) və başqaları. Qazaxıstan, Macarıstan, Vyetnam və Argentina artıq iştirakı təsdiqləyib.
Planın əsas bəndləri (Şuraya aid olanlar)
- Qəzzanın demilitarizasiyası və HƏMAS-ın silahsızlaşdırılması
- HƏMAS iştirakı olmadan texnokrat Fələstin administrasiyasının yaradılması
- Beynəlxalq sabitləşdirmə qüvvələrinin (ISF) yerləşdirilməsi
- Genişmiqyaslı yenidənqurma (binaların ~80%-i dağıdılıb)
- İqtisadi inkişaf və investisiya cəlbi
- İslahedilmiş Fələstin Muxtariyyətinə keçid imkanı
HƏMAS və İsrail planı bəzi şərtlərlə qəbul edib. BMT TŞ-nin qətnaməsi planı 2027-ci ilə qədər dəstəkləyir.
Reaksiya və tənqidlər
Plan ciddi müzakirələrə səbəb olub. Tənqidçilər onu “kolonial” adlandırır, ABŞ-ın dominantlığını, Fələstin Muxtariyyətinin nümayəndələrinin olmaması və yüksək üzvlük haqqını qeyd edirlər. Rusiya və Çin BMT-də bitərəf qalıb və BMT-nin əvəzlənməsindən narahatlıq bildiriblər. Yaxın Şərq ölkələri isə pro-israil fiqurların (Kushner, Lightstone) təsirindən ehtiyat edirlər.
Digər tərəfdən, ərəb ölkələri normallaşma və investisiya fürsəti kimi qiymətləndirirlər.
Trump: “Bu, qlobal münaqişələrə cəsarətli yeni yanaşmadır.” İlk iclas Davos çərçivəsində gözlənilir.
Azərbaycan və region üçün maraq doğuran məqamlar — türk dövlətlərinin (xüsusilə Türkiyənin) iştirakı və iqtisadi imkanlardır.
