"Syerra-Leone" teqi üzrə xəbərlər
Syerra-Leone: Qərbi Afrikanın Atlantik sahilindəki «Şir dağları» ölkəsi
Syerra-Leone Atlantik okeanının sahilində, Saheldən cənubda yerləşir və Qvineya ilə Liberiya ilə həmsərhəddir. Ölkənin sahəsi təxminən 72 min kvadratkilometr, əhalisi təxminən 8 milyon nəfərdir. Paytaxt Fritaun təpələrin ətəyində, okean sahilindədir. Ad portuqalca «Serra-Leoa», yəni «Şir dağları» sözündən gəlir: XV əsrdə körfəz yaxınlığındakı dağ silsiləsini belə adlandırıblar. Kimisi üçün bu, ağ çimərlikləri və tropik meşələri olan ölkədir, kimisi üçün ağır müharibədən keçib ondan çıxa bilmiş dövlət nümunəsidir.
Fritaundan müstəqilliyə
1787-ci ildə britaniyalılar sahildə azad edilmiş kölələr üçün yaşayış məntəqəsi saldılar, 1792-ci ildə isə onlara Yeni Şotlandiyadan olan köçkünlər qoşuldu. Beləliklə «Azad şəhər» mənasını verən Fritaun yarandı. Sonralar koloniya Britaniya donanmasının qul gəmilərindən azad etdiyi afrikalıların gətirildiyi mərkəzə çevrildi. Bu insanların nəsilləri krio xalqını yaratdı, onların dili də krio adlanır və bu gün də ölkənin ümumi dilidir. Syerra-Leone Böyük Britaniyadan 1961-ci il aprelin 27-də müstəqillik qazandı, 1971-ci ildə isə respublika oldu.
Nələri görməli
Ölkənin əsas şəhərləri Fritaun, Bo, Kenema, Makeni və Koiduduur. Paytaxt ətrafındakı sahil Toke, Lumli, Bureh və River-Nambr-Tu çimərlikləri ilə tanınır: burada su isti, qum açıq rəngdədir. Fritaunun mərkəzində ucalan pambıq ağacı şəhərin simvoluna çevrilib. Syerra-Leone çayının mənsəbindəki kiçik Bans adasında qul ticarəti ilə bağlı Britaniya qalasının xarabalıqları qorunub. Materikdə tropik meşələr qorunur: «Qola» milli parkı quşları və cırtdan begemotları ilə, Moa çayındakı Tivay adası isə primatları ilə məşhurdur. Ölkənin ən yüksək nöqtəsi olan Bintumani dağı təxminən 1950 metrə qalxır.
Bir neçə günlük marşrut
Gəzintiyə Fritaundan başlamaq rahatdır: muzey, bazarlar, sahil bulvarı. Sonra yarımadadakı çimərliklərə, oradan isə mərkəzdəki və ya cənubdakı meşələrə getmək olar. Paytaxtdan kənara səfərlər hava şəraitindən və yolların vəziyyətindən asılıdır, yağış mövsümü onları xeyli çətinləşdirir, ona görə şəraiti əvvəlcədən yoxlamaq lazımdır.
Xalqlar, dillər və din
Ölkənin ən böyük xalqları şimalda temne, cənubda mendedir. Rəsmi dil ingilis dilidir, gündəlik ümumi dil isə krio olaraq qalır. Dindarların çoxunu müsəlmanlar təşkil edir, əhəmiyyətli xristian icması da var, dinlərarası nikahlar və birgə bayramlar burada adi haldır. Mətbəxin əsasını maniok və araxis yarpağından souslarla düyü, qızardılmış balıq və plantanlar təşkil edir.
Müharibə və onun xatirəsi
1991-ci ildən 2002-ci ilədək ölkədə vətəndaş müharibəsi gedib. Birləşmiş İnqilab Cəbhəsinin üsyançıları almaz rayonlarını ələ keçirdi, «qanlı almazlar» isə təbii sərvətlərlə zorakılıq arasındakı əlaqənin dünya simvoluna çevrildi. Müharibə on minlərlə insanın həyatına son qoydu və yüz minlərlə adamı evlərini tərk etməyə məcbur etdi. Sülhü Britaniya hərbçilərinin və BMT sülhməramlılarının iştirakı ilə möhkəmləndirmək mümkün oldu, müharibə dövrünün cinayətlərini isə Syerra-Leone üzrə Xüsusi Məhkəmə araşdırdı. 2014-2016-cı illərdə ölkəni Ebola qızdırması epidemiyası zəiflətdi, iqtisadiyyat və səhiyyə üçün nəticələri bu gün də hiss olunur.
Dövlət quruluşu və iqtisadiyyat
Arayışa görə, Syerra-Leone birpalatalı parlamenti olan unitar prezident respublikasıdır, prezident birbaşa səsverməylə seçilir. Dövlət dünyəvidir. İki əsas siyasi qüvvə Syerra-Leone Xalq Partiyası və Ümumxalq Konqresidir. 2018-ci ildən prezident Culius Maada Bio olub, 2023-cü ildə yenidən seçilib. Müxalifət bu seçkilərin nəticələrini mübahisələndirib. İqtisadiyyatın əsasını dəmir filizi, almaz, rutil və boksit hasilatı, həmçinin kənd təsərrüfatı və balıqçılıq təşkil edir. Milli valyuta leone adlanır, 2022-ci ildə ölkədə denominasiya aparılıb, nominallardan üç sıfır silinib.
Futbol
Syerra-Leone yığması «Leone Starz» Afrika Futbol Konfederasiyasının üzvüdür. Transfermarkt saytının arayışına görə, o, FİFA-nın dünya reytinqində 122-ci yerdədir, heyətində 24 oyunçu var. Futbolçuların böyük əksəriyyəti, təxminən 96 faizi xaricdə çıxış edir.
