Xətai rayonu: tarixi və infrastrukturu

Xətai rayonu Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərinin inzibati rayonlarından biridir. Şəhərin cənub-şərq hissəsində yerləşən bu rayon coğrafi mövqeyi, sənaye potensialı və əhali sıxlığı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Rayonun adı XVI əsr Azərbaycan hökmdarı, sərkərdə və şair Şah İsmayıl Xətainin şərəfinə verilmişdir.

Xətai rayonunun tarixi

Rayonun formalaşması 1904-cü ilə təsadüf edir. İlkin dövrdə Zavodskaya (Zavod) rayonu kimi tanınmışdır. 1920-ci ildə Fabrik-zavod rayonu, 1932-ci ildə isə Şaumyan rayonu adı ilə fəaliyyət göstərmişdir. 1981-ci ildə ərazinin bir hissəsi ayrılarak Nizami rayonu yaradılmışdır. 5 yanvar 1990-cı ildə isə rəsmi olaraq Xətai rayonu adını almışdır.

Bu ərazi tarixən neft sənayesinin inkişafı ilə bağlı olmuşdur. XIX əsrin sonlarından etibarən neft emalı müəssisələrinin cəmləşdiyi yer kimi tanınmış və “Qara şəhər” kimi də adlandırılmışdır.

Coğrafi mövqe və ərazi

Xətai rayonunun ümumi sahəsi 31,6 kvadrat kilometrdir. O, Bakı şəhərinin Nizami, Nərimanov, Suraxanı, Nəsimi və digər rayonları ilə həmsərhəddir. Ərazidə Nobel və Babək prospektləri, Zığ şossesinin bir hissəsi, Yusif Səfərov və digər mühüm küçələr yerləşir. Bakı metropoliteninin Xətai, Əhmədli və Həzi Aslanov stansiyaları da rayon ərazisindədir.

Rayonun tərkibində Əhmədli qəsəbəsi xüsusi yer tutur. Bu qəsəbə qədim Bakıətrafı kəndlərin biri olub, sonralar şəhər tipli yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir.

Əhali və sosial struktur

Son məlumatlara görə, Xətai rayonunun əhalisi təxminən 276 min nəfər təşkil edir. Əhalinin sıxlığı yüksəkdir və kvadrat kilometrə 9 mindən artıq nəfər düşür. Rayonda məcburi köçkün və qaçqınlar da məskunlaşmışdır.

Təhsil və səhiyyə sahəsində çoxsaylı müəssisələr fəaliyyət göstərir: onlarca orta məktəb, uşaq bağçası, poliklinika və digər sosial obyektlər mövcuddur. Ali təhsil müəssisələri və peşə liseyləri də rayonda yerləşir.

İqtisadiyyat və infrastruktur

Xətai rayonu Bakının sənaye mərkəzlərindən biri hesab olunur. Ərazidə “Azərneftyağ” neft emalı zavodu, Xəzər Dəniz Neft Donanması idarəsi, Neft Kəmərləri idarəsi və digər iri sənaye obyektləri fəaliyyət göstərir. Eyni zamanda bir sıra respublika əhəmiyyətli qurumların – Ali Məhkəmə, Bakı şəhər Baş Polis İdarəsi və digər təşkilatların binaları burada yerləşir.

Son illərdə rayonun infrastrukturunda əhəmiyyətli yenilənmələr aparılmış, yeni yaşayış kompleksləri, parklar və yollar salınmışdır.

Mədəniyyət və istirahət

Rayonda Müasir İncəsənət Muzeyi, Nobel qardaşlarının Ev Muzeyi, mədəniyyət mərkəzləri, kitabxanalar və uşaq musiqi məktəbləri fəaliyyət göstərir. Heydər parkı, Xətai parkı, Xocalı abidə kompleksi və digər istirahət zonaları sakinlərin asudə vaxtını səmərəli keçirməsinə imkan yaradır.

Xətai rayonu Bakının tarixi köklərini və müasir inkişafını özündə birləşdirən dinamik bir ərazidir. Sənaye, təhsil, mədəniyyət və yaşayış infrastrukturunun balanslı inkişafı onu paytaxtın mühüm hissəsinə çevirmişdir.