"Zəlzələ" teqi üzrə xəbərlər
Zəlzələ — yer qabığının və ya mantiyanın yuxarı hissəsinin qəfil qırılması və yerdəyişməsi nəticəsində yaranan yeraltı təkanlar və yer səthinin rəqsi hərəkətləridir. Bu təbiət hadisəsi bəşəriyyət üçün ən böyük təhlükələrdən biri hesab olunur, çünki onun dəqiq vaxtını və yerini əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq müasir elm üçün hələ də çətin bir tapşırıq olaraq qalır.
Zəlzələlərin Yaranma Səbəbləri
Zəlzələlərin böyük əksəriyyəti tektonik mənşəlidir. Yer kürəsinin litosfer təbəqəsi nəhəng plitələrdən ibarətdir. Bu plitələr daim hərəkətdədir və bir-biri ilə toqquşduqda və ya sürtündükdə daxildə böyük enerji toplanır. Bu gərginlik kritik həddə çatdıqda, süxurlar qırılır və toplanmış enerji seysmik dalğalar şəklində ətrafa yayılır.
Bundan əlavə, vulkan püskürmələri, nəhəng torpaq sürüşmələri və ya insan fəaliyyəti (məsələn, yeraltı partlayışlar, su anbarlarının doldurulması) nəticəsində yaranan lokal zəlzələlər də mövcuddur.
Gücün Ölçülməsi: Rixter və Maqnitud
Zəlzələnin gücünü qiymətləndirmək üçün iki əsas anlayışdan istifadə olunur:
Maqnitud (Rixter şkalası): Zəlzələ ocağında ayrılan enerjinin miqdarını göstərir. Bu loqarifmik bir şkaladır; yəni maqnitudun 1 vahid artması enerjinin təxminən 32 dəfə artması deməkdir.
İntensivlik (Merkalli şkalası): Yer səthindəki dağıntıların dərəcəsini və insanların hiss etmə səviyyəsini 12 ballıq sistemlə qiymətləndirir.
Seysmik Təhlükəsizlik və Davranış Qaydaları
Zəlzələ zamanı can itkisinin əsas səbəbi təkanların özü deyil, binaların və infrastrukturların dayanıqsızlığıdır. Müasir mühəndislik "seysmik izolyasiya" və "çevik konstruksiya" üsulları ilə bu riskləri minimuma endirməyə çalışır.
Təkanlar zamanı fərdi təhlükəsizlik üçün aşağıdakı addımlar həyat xilas edə bilər:
Çök, Qapan, Tutun: Möhkəm bir masanın altına girərək silkələnmə bitənədək gözləmək.
Pəncərələrdən uzaq durmaq: Şüşə qırıntıları zədələnmənin əsas səbəblərindəndir.
Lifti istifadə etməmək: Zəlzələ anında elektrik kəsilməsi və ya texniki nasazlıq liftdə qalmağınıza səbəb ola bilər.
Açıq sahəyə çıxmaq: Əgər binadan təhlükəsiz şəkildə çıxmaq mümkündürsə, elektrik xətlərindən və hündür binalardan uzaq olan açıq sahəyə keçmək lazımdır.
Zəlzələ qaçılmaz olsa da, düzgün bilik və hazırlıq səviyyəsi fəsadları xeyli azalda bilər. Hər bir fərdin evində "fövqəladə hallar çantası" hazırlaması və ailə üzvləri ilə birlikdə davranış planı qurması vacibdir.
