Qrenlandiya və Antarktida son 47 il ərzində 12 trilyon tondan artıq buz kütləsi itirib. Nəticədə dünya okeanının səviyyəsi təqribən 31.4 millimetr yüksəlib. Məlum olub ki, bu prosesin əsas səbəbi səthdəki ərimə deyil, okean sularının istiləşməsidir.
Oxu.Az xəbər verir ki, bu barədə araşdırmanın nəticələri "Scientific Data" jurnalında dərc olunub.
Britaniyalı alimlərin rəhbərliyi ilə aparılan tədqiqata dünyanın müxtəlif ölkələrindən 58 alim cəlb olunub. Mütəxəssislər 1979-2026-cı illəri əhatə edən 27 peyk missiyası vasitəsilə əldə edilmiş 42 müxtəlif məlumat dəstini birləşdiriblər. Bu məlumatlar təxminən yarım əsr ərzində qütb buz örtüklərində baş verən dəyişikliklərin ən əhatəli mənzərələrindən birini ortaya qoyub.
Tədqiqat nəticəsində müəyyən edilib ki, itirilmiş buz kütləsinin təqribən 84%-i yerində əriməyib. Bu buz kütləsi buzlaqların sürətlənərək okeana doğru hərəkət etməsi nəticəsində suya daxil olub. İtkilərin yalnız 16%-i atmosfer prosesləri, o cümlədən səth əriməsi və qar yağmasının dəyişməsi ilə bağlıdır.
Alimlərin fikrincə, bu nəticə buzlaqların alt hissəsini əridərək onların daha sürətlə hərəkət etməsinə səbəb olan isti okean sularının mühüm rolunu göstərir.
Mexanizmlər arasındakı bu fərq gələcək iqlim proqnozları baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Əvvəllər isti havanın təsiri ilə səthdə baş verən əriməyə daha çox diqqət yetirilirdisə, yeni araşdırma buz örtüklərinin itkisində okean sularının istiləşməsinin də mühüm rol oynadığını göstərir.
Qrenlandiya və Antarktidada buz itkisi dünya üzrə dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə birbaşa təsir edir. Bu isə xüsusilə sahilyanı şəhərlər və yaşayış məntəqələri üçün daşqın və fırtına risklərinin artması ilə nəticələnə bilər.
Müəlliflər qeyd edirlər ki, uzunmüddətli peyk müşahidələri buz örtüklərində baş verən tədricən dəyişiklikləri izləmək üçün mühüm vasitədir.
Yer kürəsinin şirin su ehtiyatlarının böyük hissəsi Qrenlandiya və Antarktidanın buz örtüklərində toplanıb. Onların tamamilə əriməsi dünya okeanının səviyyəsinin onlarla metr yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Hazırda belə bir ssenarinin yaxın gələcəkdə baş verəcəyi gözlənilmir. Bununla belə, mövcud buz itkisi dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə təsir edir və sahilyanı ərazilərdə daşqın risklərini artırır.
Araşdırmanın müəllifləri hesab edirlər ki, əldə olunan məlumatlar qütb buz örtüklərində baş verən dəyişikliklərin daha dəqiq izlənilməsi və gələcək iqlim proqnozlarının hazırlanması üçün vahid məlumat bazasının formalaşdırılmasına kömək edə bilər.
