"Adolf Hitler" teqi üzrə xəbərlər
Adolf Hitler (1889–1945) — XX əsrin ən ziddiyyətli və qorxunc fiqurlarından biri olub, nasist Almaniyasının lideri kimi fəaliyyəti dünya tarixinin gedişatını köklü şəkildə dəyişib. Milli Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının (NSDAP) qurucusu və füreri, 1933-cü ildən reyxskansler olan Hitler, İkinci Dünya Müharibəsini başladıb və milyonlarla insanın həyatına son qoyan Holokaustun əsas ideoloqu olub. Arxivlər, ensiklopediyalar və tarixi tədqiqatlar kimi rəsmi mənbələrə əsaslanan onun bioqrafiyası, sadə bir rəssamdan totalitarizm və şərin sinonimi olan diktatoradək gedən yolu açıqlayır.
Erkən illər və şəxsiyyətin formalaşması
Adolf Hitler 20 aprel 1889-cu ildə Avstriya-Macarıstanın Braunau-am-İnn şəhərində gömrük məmuru Alois Hitler (1837–1903) və Klara Pölzl (1860–1907) ailəsində doğulub. O, altı uşaqdan dördüncüsü idi, lakin yalnız o və kiçik bacısı Paula körpəlikdən sağ qaldılar. 1876-cı ilə qədər Şiklqruber soyadını daşıyan Alois, sərt bir ata idi və tez-tez oğlu ilə münaqişəyə girirdi. Klara isə əksinə, Adolfu qayğı ilə əhatə edirdi, bu da onun anasına olan bağlılığını formalaşdırdı. Ailə Aloisin işi səbəbindən tez-tez köçürdü və gənc Hitler Passau, Hafeld, Lambax və Leondinqdə yaşayıb, yerli məktəblərə gedib. O, ibtidai məktəbdə yaxşı oxuyurdu, lakin Linzdəki real məktəbdə (1900–1905) onun akademik göstəriciləri, xüsusilə dəqiq elmlərdə pisləşdi, maraqları isə rəsm və tarixlə məhdudlaşırdı.
1903-cü ildə atasının və 1907-ci ildə anasının döş xərçəngindən ölümündən sonra 18 yaşlı Hitler Vyanaya köçdü, burada Gözəl Sənətlər Akademiyasına daxil olmağa çalışdı, lakin iki dəfə imtahandan kəsildi. Yetim təqaüdü və açıqcaların satışından əldə etdiyi təsadüfi qazancla yaşayaraq, o, bohema həyat tərzi sürürdü. Vyanada, mer Karl Lügerin antisemit ideyaları və pangerman əhval-ruhiyyəsinin təsiri altında onun radikal baxışları, o cümlədən yəhudilərə, slavyanlara və marksizmə nifrəti formalaşdı. 1913-cü ildə Avstriya-Macarıstan ordusuna çağırışdan qaçaraq, Hitler Münhenə köçdü.
Birinci Dünya Müharibəsi və siyasi başlanğıc
1914-cü ildə Birinci Dünya Müharibəsi başlayanda Hitler könüllü olaraq Bavariya ordusuna qoşuldu, 16-cı ehtiyat alayında rabitəçi kimi xidmət etdi. O, cəsarət göstərdi, ikinci dərəcəli Dəmir Xaç aldı, lakin 1916-cı ildə Somma döyüşündə yaralandı, 1918-ci ildə isə qaz hücumundan müvəqqəti olaraq kor oldu. Almaniyanın məğlubiyyəti və Versal müqaviləsi onu dərindən sarsıtdı, elitaların və yəhudilərin "xəyanəti" haqqında inancını gücləndirdi.
1919-cu ildə hərbi kəşfiyyatda işləyərkən Hitler Münhendə Alman Fəhlə Partiyasına (DAP) qoşuldu, bu partiya 1920-ci ildə NSDAP-a çevrildi. Onun xarizmatik nitqləri və antisemit ritorikası tezliklə onu partiyanın liderinə çevirdi. 1923-cü ildə Hitler "Pivə puçu" təşkil etdi — Bavariyada hakimiyyəti ələ keçirmək üçün uğursuz cəhd, buna görə beş il həbs cəzasına məhkum edildi, lakin cəmi doqquz ay həbsdə qaldı. Həbsdə olarkən o, "Mein Kampf" ("Mənim mübarizəm") kitabını yazdı, burada milli sosializm, antisemitizm və ekspansiya ideyalarını təsvir etdi.
Hakimiyyətə gedən yol
1924-cü ildə azadlığa çıxdıqdan sonra Hitler NSDAP-ı yenidən təşkil etdi, iqtisadi böhrandan və Versal müqaviləsindən narazılıqdan istifadə etdi. 1929-cu il Böyük Depressiyası nasistlərin populyarlığını artırdı və 1932-ci il seçkilərində NSDAP reyxstaqda ən böyük partiya oldu, səslərin 37,3%-ni topladı. 30 yanvar 1933-cü ildə prezident Paul fon Hindenburg Hitleri reyxskansler təyin etdi. Mifin əksinə olaraq, Hitler demokratik yolla seçilmədi, siyasi intriqalar və mühafizəkarlarla koalisiya vasitəsilə hakimiyyətə gəldi.
Kansler olduqdan sonra Hitler tezliklə diktatura qurdu. 1933-cü ilin fevralında reyxstaqın yandırılmasından sonra o, fövqəladə vəziyyət elan etdi, müxalifət partiyalarını qadağan etdi və azadlıqları məhdudlaşdırdı. 1934-cü ildə, Hindenburqun ölümündən sonra, o özünü fürer elan etdi, kansler və prezident vəzifələrini birləşdirdi. Antisemit tədbirlər 1933-cü ildə yəhudi bizneslərinə qarşı boykotla və 1935-ci ildə yəhudiləri vətəndaşlıqdan məhrum edən Nürnberq qanunları ilə başladı.
İkinci Dünya Müharibəsi və Holokaust
Hitlerin xarici siyasəti Versal müqaviləsinin yenidən nəzərdən keçirilməsinə və Almaniya üçün "həyat məkanı" yaratmağa yönəlmişdi. 1936-cı ildə o, Reyn bölgəsini yenidən silahlandırdı, 1938-ci ildə Avstriyanı (anşlüs) birləşdirdi və Sudetenləri ilhaq etdi, 1939-cu ildə isə Çexoslovakiyanı işğal etdi. 1 sentyabr 1939-cu ildə Polşaya hücum İkinci Dünya Müharibəsini başlatdı, bu müharibədə 70 milyondan çox insan həlak oldu.
Hitler şəxsən hərbi əməliyyatlara rəhbərlik edirdi, o cümlədən 1941-ci ildə SSRİ-yə hücuma ("Barbarossa" əməliyyatı). Onun irqçi ideologiyası Holokausta — təxminən 6 milyon yəhudinin, həmçinin milyonlarla romanın, slavyanların, əlillərin və siyasi rəqiblərin soyqırımına gətirib çıxardı. Nürnberq proseslərində (1945–1949) Hitler əsas müharibə cinayətkarı kimi tanındı, lakin onun silahdaşları mühakimə olundu.
Son günlər və ölüm
1945-ci ilə qədər Almaniya müttəfiqlərin mühasirəsində idi. Şərq və Qərb cəbhələrindəki məğlubiyyətlər, həmçinin Qızıl Ordunun Berlini hücumu Hitleri qələbə ümidlərindən məhrum etdi. 29 aprel 1945-ci ildə o, Berlindəki fürer bunkerində uzunmüddətli həyat yoldaşı Eva Braun ilə evləndi. Növbəti gün, 30 aprel, təxminən saat 15:30-da Hitler Walther PPK tapançası ilə özünü güllələdi, Braun isə sianid qəbul etdi. Onların cəsədləri onun göstərişi ilə reyxskanslerliyin bağında yandırıldı. Sovet qoşunları qalıqları tapdı, lakin Hitlerin Argentinaya qaçması haqqında şayiələr, 1945-ci ildə FBİ-ın məxfilikdən çıxarılmış sənədləri ilə qızışdırılsa da, tarixçilərin və 1952-ci ildə Berxtesgadendə məhkəmə araşdırmasının təsdiqlədiyi kimi, etibarsız oldu.
İrs və qavrayış
Hitler totalitarizm və soyqırımın simvolu olaraq qalır. Onun hərəkətləri qlobal dağıntılara səbəb oldu, lakin eyni zamanda BMT-nin və insan hüquqları üzrə beynəlxalq normaların yaradılmasını sürətləndirdi. Kütləvi mədəniyyətdə o, tez-tez şərin arxetipi kimi təsvir olunur, satirik parodiyalardan tutmuş onun katibi Traudl Yunge ilə müsahibə kimi ciddi tədqiqatlara qədər. Almaniyada onun obrazı nasizmin dirçəlməsinin qarşısını almaq üçün ciddi şəkildə tənzimlənir.
Hitlerin bioqrafiyası xarizmanın, populizmin və radikal ideyaların necə fəlakətə gətirib çıxara biləcəyi haqqında bir hekayədir. Onun həyatı nifrətin və məsuliyyətsiz hakimiyyətin nəticələri haqqında xəbərdarlıqdır
