Bakı funikulyoru

Bakı funikulyoru, 5 may 2025-ci ildə 65 illiyini qeyd edən, sadəcə bir nəqliyyat vasitəsi deyil, həqiqi bir görməli yer və Bakının simvollarından biridir. Dənizkənarı bulvarı Dağüstü parkla birləşdirərək, sərnişinlərə təkcə rahat qalxış deyil, həm də Xəzər dənizinə, tarixi mərkəzə və müasir göydələnlərə heyrətamiz mənzərələr təqdim edir. Funikulyorun tarixi, texniki xüsusiyyətləri və mədəni əhəmiyyəti onu turistləri və yerli sakinləri cəlb edən unikal bir obyektə çevirir.

Yaradılma tarixi

Bakıda funikulyorun tikilməsi ideyası 1950-ci illərdə Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsinə rəhbərlik edən görkəmli dövlət xadimi və fəxri mühəndis Əliş Ləmbəranskiyə məxsusdur. Şəhəri müasir və rahat etməyə çalışaraq, o, şəhərin aşağı hissəsini sıldırım yamacda yerləşən Dağüstü parkla birləşdirmək üçün bu qeyri-adi nəqliyyat vasitəsinin yaradılmasına təşəbbüs göstərdi. Layihə öz dövrü üçün iddialı idi: funikulyorlar hətta SSRİ-nin böyük şəhərlərində də nadir idi.

Tikinti 1950-ci illərin sonlarında başladı və layihənin baş konstruktoru Raçik Arakelov oldu. Funikulyor üçün vaqonlar xüsusi sifariş əsasında Xarkovda hazırlanmışdı ki, bu da sistemin unikallığını vurğulayır. 5 may 1960-cı ildə funikulyor təntənəli şəkildə açıldı və dərhal bakılılar arasında sensasiyaya çevrildi, onlar həvəslə gəzərək şəhərin panoramasından zövq alırdılar. O vaxtdan bəri funikulyor Azərbaycanda öz növündə yeganə olaraq qalır.

Texniki xüsusiyyətlər

Bakı funikulyoru, ortasında iki vaqonun keçə biləcəyi keçidlə 455 metr uzunluğunda birtərəfli sistemdir. O, iki stansiyani birləşdirir: "Bəhram Gur" (Neftçilər prospektində) və "Şəhidlər Xiyabanı" (Dağüstü parkda). Vaqonlar 3 m/s sürətlə hərəkət edərək məsafəni 4 dəqiqəyə qət edir. Hər vaqon 28 sərnişin tutur və ümumi buraxılış qabiliyyəti saatda təxminən 2000 nəfərə çatır. Hərəkət elektrik və kanat ötürücüsü vasitəsilə həyata keçirilir ki, bu da sistemi etibarlı və qənaətli edir.

Funikulyorun xüsusiyyəti onun marşrutudur: yolun bir hissəsi tunel vasitəsilə, digəri isə iynəyarpaqlı ağaclarla örtülmüş mənzərəli yamaclar boyunca keçir. Yuxarı stansiyadan Xəzər dənizinin, Alov qüllələrinin və Köhnə şəhərin panoraması açılır ki, bu da səyahəti turistlər üçün əsl attraksiona çevirir. İş qrafiki - çərşənbə axşamından bazar gününə qədər saat 10:00-dan 20:00-a qədər, 13:00-dan 14:00-a qədər fasilə ilə. Gediş haqqı cəmi 1 manatdır ki, bu da funikulyoru hamı üçün əlçatan edir.

Yenidənqurma və modernləşdirmə

Tarixi boyunca funikulyor dəfələrlə təmir edilib. 1990-cı illərdə avadanlığın köhnəlməsi və iqtisadi çətinliklər səbəbindən bir onillik ərzində bağlanmışdı. 2001-ci ildə əsaslı təmirdən sonra funikulyor yenidən işləməyə başladı, 2007-ci ildə isə vaqonların hərəkəti zamanı səs-küyü aradan qaldıran modernləşdirmə aparıldı. Ən əhəmiyyətli yenidənqurma 2012-ci ildə "Eurovision" müsabiqəsinə hazırlıq zamanı baş verdi: Avstriya-İsveçrə şirkəti Doppelmayr Garaventa vaqonları müasirləri ilə əvəz etdi, stansiyalar isə yüksək texnologiyalı üslubda şüşə pavilyonlar aldı. Bu yeniləmə funikulyoru təkcə rahat deyil, həm də vizual cəhətdən cəlbedici etdi.

Azərbaycan Nəqliyyat Nazirliyi və Bakı Şəhər Meriyasının planlarında - daha da modernləşdirmə və xəttin mümkün uzadılması var ki, bu da onun turizm potensialını artırmağa imkan verəcək. Bu gün funikulyor tarixi əhəmiyyəti müasir texnologiyalarla birləşdirərək şəhərin görünüşünə harmonik şəkildə uyğunlaşır.

Mədəni əhəmiyyəti

Bakı funikulyoru nəqliyyatdan daha çox şeydir. O, şəhər kimliyinin bir hissəsinə çevrilib, keçmişlə indiki zamanın əlaqəsini simvollaşdırır. Bakılılar üçün o, Dağüstü parkda gəzintilər haqqında uşaqlıq xatirələri ilə assosiasiya olunur, turistlər üçün isə - Bakını yüksəklikdən görmək imkanı ilə. Funikulyorda səyahəti əhatə edən ekskursiyalar populyardır: bələdçilər onun tarixi haqqında danışır və yuxarı stansiyadan açılan panoramaları göstərirlər.

Funikulyor bələdçi kitablarında mütləq ziyarət edilməli yer kimi qeyd olunur, onun fotoşəkilləri açıqcaları və suvenirləri bəzəyir. O, həmçinin mədəni tədbirlərin bir hissəsinə çevrilib: 2024-cü ildə onun yubileyinə Bakı nəqliyyatının tarixinə həsr olunmuş sərgilər planlaşdırılırdı.

Nəticə

Bakı funikulyoru - şəhərə və onun qonaqlarına xidmət etməyə davam edən canlı tarixdir. Əliş Ləmbəranskinin ideyasından Doppelmayr-ın müasir vaqonlarına qədər, o, sovet mühəndislik möcüzəsindən turizm görməli yerinə qədər yol keçib. Funikulyorda səyahət - təkcə Dağüstü parka çatmaq üsulu deyil, həm də şərqlə qərbin, tarixlə müasirliyin görüşdüyü Bakının ruhunu hiss etmək imkanıdır. 65 yaşında funikulyor öz tarixinin yeni səhifələrinə hazır olan gənc olaraq qalır.