Bibiheybət qəsəbəsi: tarixi, məscidi və neft irsi

Bibiheybət qəsəbəsi Bakı şəhərinin Səbail rayonunda, Xəzər dənizinin sahilində yerləşən, uzun və zəngin tarixə malik yaşayış məntəqələrindən biridir. Bu ərazi həm dini abidəsi, həm də neft sənayesindəki rolu ilə paytaxtın tarixində xüsusi yer tutur. Bugünkü Bibiheybət qəsəbəsi Səbail rayonunun iki qəsəbəsindən biri kimi (digəri Badamdar qəsəbəsidir) inzibati baxımdan mühüm mövqe qazanmışdır.

Adının tarixi və mənşəyi

Qəsəbənin adı zaman-zaman dəyişikliyə uğramışdır. XX əsrin əvvəllərinə qədər bu yaşayış məntəqəsi Şıx adlanırdı. 1936-cı ildə ərazi Xanlar adını almış və qəsəbə statusuna yüksəlmişdir. Sovet dönəminin başa çatmasından sonra, 1992-ci il 29 aprel tarixində Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurasının qərarı ilə Xanlar qəsəbəsinin adı dəyişdirilərək Bibiheybət qəsəbəsi adlandırılmışdır. Bu ad dəyişikliyi ölkənin müstəqillik dövründə tarixi adların bərpası siyasətinin bir hissəsi olmuşdur.

Bibiheybət məscidi — ərazinin mənəvi mərkəzi

Qəsəbənin ən tanınmış simvolu, şübhəsiz ki, Bibiheybət məscid-ziyarətgah kompleksidir. Məscid XIII əsrdə, 1281–1282-ci illərdə Şirvanşah II Fərruxzad ibn Axsitanın dövründə inşa edilmişdir. Ziyarətgah İmam Museyi-Kazımın nəslindən olan Xanım Həkimənin müqəddəs qəbri üzərində ucaldılmışdır. Rəvayətlərə görə, təqiblərdən qaçaraq Bakıya sığınan Xanım Həkimə ömrünü ailə həyatı qurmadan qardaşı uşaqlarına həsr etmişdir.

Təəssüf ki, sovet hakimiyyəti dövründə, 1936-cı ildə tarixi məscid tamamilə dağıdılmış, onun yerində "Zəfər tağı" tikilmişdir. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Ümummilli Lider Heydər Əliyevin sərəncamı ilə 1997-ci ildə məscidin bərpasına başlanılmış və bir il ərzində klassik Şərq üslubunda əzəmətli kompleks yenidən inşa edilmişdir. Kompleksin daxili hissəsi ağ mərmərlə işlənmiş, iki minarə ucaldılmışdır ki, bunlardan biri Heydər Əliyevin şərəfinə "Heydər minarəsi" adlandırılıb. Hazırda burada eyni vaxtda minlərlə insan namaz qıla bilir və ziyarətgah Azərbaycanın ən mühüm dini-tarixi məkanlarından biri sayılır.

Neft sənayesi tarixindəki rolu

Bibiheybət eyni zamanda Azərbaycan neft sənayesinin qədim ocaqlarından biridir. Abşeron yarımadasında yerləşən Bibiheybət neft-qaz-kondensat yatağı hələ XIX əsrin əvvəllərindən istismar olunmağa başlanmışdır. Tarixi məlumatlara görə, 1803-cü ildə Bakı taciri tərəfindən dənizdə ilk neft quyuları qazılmış, bu üsul sonrakı dövrlərdə dənizdə neft hasilatının əsasını qoymuşdur. Uzun illər boyu qəsəbə əhalisinin əsas məşğuliyyəti neft hasilatı ilə bağlı olmuş, sənaye müəssisələri qəsəbənin iqtisadi həyatının təməlini təşkil etmişdir.

Müasir Bibiheybət qəsəbəsi

Bugünkü Bibiheybət Səbail rayonunun inzibati ərazisinə daxildir və rayonun tərkibində Qəsəbə Nümayəndəliyi tərəfindən idarə olunur. Ərazidə sosial infrastruktur obyektləri, idman kompleksləri və istirahət zonaları mövcuddur. Qəsəbə əhalisi əsasən sənaye və xidmət sahələrində çalışır. Bakının sürətli inkişafı fonunda Bibiheybət də müasirləşməkdə davam edir, lakin tarixi kimliyini — həm mənəvi, həm də sənaye irsini — qoruyub saxlaya bilmişdir.

Nəticə

Bibiheybət qəsəbəsi Bakının çoxqatlı tarixinin canlı nümunəsidir: burada qədim dini ənənə ilə sənaye keçmişi bir araya gəlir. Şıx adından tutmuş bugünkü Bibiheybətə qədər keçdiyi yol, məscid-ziyarətgah kompleksinin taleyi və neft yatağının tarixi bu kiçik qəsəbəni Bakının mədəni və iqtisadi irsinin ayrılmaz hissəsinə çevirmişdir.