Ekstrakorporal mayalanmanın (EKM)

Ekstrakorporal mayalanma (EKM, latınca extra — xaricdə, corpus — bədən) köməkçi reproduktiv texnologiyadır ki, burada yumurtahüceyrənin mayalanması qadının orqanizmi xaricində baş verir və sonradan embrion uşaqlıq boşluğuna köçürülür. Bu üsul əsasən müxtəlif səbəbli sonsuzluqda tətbiq olunur və bir çox reproduktiv pozuntuları aradan qaldırmağa imkan verir.

EKM proseduru bir neçə mərhələdən ibarətdir: yumurtlamanın hormonal preparatlarla stimulyasiyası (bir neçə yumurtahüceyrə əldə etmək üçün), USM nəzarəti altında follikulların punksiyası, spermanın alınması, laboratoriya şəraitində mayalanma (o cümlədən İKSİ — intrastoplazmatik sperma inyeksiyası ilə), embrionların kultivasiyası (adətən 3–5 gün), embrionların uşaqlıq boşluğuna köçürülməsi və luteal fazanın dəstəklənməsi. Lazım gəldikdə donor materiallar və ya kriokonservasiya tətbiq olunur.

2025-ci ildə EKM-in qlobal effektivliyi pasiyentin yaşından asılıdır: 35 yaşdan kiçik qadınlarda bir sikldə canlı doğum ehtimalı 40–55%, 40 yaşdan sonra isə 10–20%-ə enir. Bir neçə cəhddən sonra kümülativ uğur 65–90%-ə çatır. Azərbaycanda EKM proseduru dövlət proqramları çərçivəsində həyata keçirilir və bir çox klinikalarda mövcuddur.

Üsul təhlükəsiz hesab olunur, lakin yumurtalıqların hiperstimulyasiyası və çoxdöllü hamiləlik riskləri mövcuddur. EKM sonsuzluğun müalicəsində əsas alət olaraq qalır və 1978-ci ildən milyonlarla uşağın doğulmasına kömək edib.