Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzi: Əsas Fəaliyyət və Vəzifələr

Azərbaycan Respublikasında əhalinin sağlamlığının qorunması və sanitariya-epidemioloji salamatlığın təmin edilməsi sahəsində mühüm rol oynayan qurumlardan biri Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzidir. Bu sistem Respublika Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzi (RGEM) ilə birlikdə rayon və şəhər səviyyəsində fəaliyyət göstərən mərkəzlərdən ibarətdir.

Mərkəzin Əsas Məqsədi və Hüquqi Əsası

Respublika Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzi Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyində publik hüquqi şəxs kimi fəaliyyət göstərir. Onun əsas vəzifəsi əhalinin sağlamlığını ətraf mühit amillərinin mənfi təsirindən qorumaq, sanitariya-epidemioloji salamatlığı təmin etmək, yoluxucu və parazitar xəstəliklərin profilaktikasını təşkil etmək, həmçinin əksepidemik tədbirləri həyata keçirməkdir.

Fəaliyyətin hüquqi əsası “Sanitariya–Epidemioloji Salamatlıq haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunudur. Mərkəz bu qanuna uyğun olaraq dövlət sanitariya nəzarətini həyata keçirir, obyektlərin sanitariya vəziyyətinə nəzarət edir və əhalinin sağlamlığına təsir edən risklərin azaldılmasına yönəlmiş tədbirlər görür.

Tarixi İnkişaf və Struktur

Gigiyena və epidemiologiya mərkəzləri əvvəllər sanitariya-epidemioloji stansiyalar (SES) adlanırdı. Azərbaycanda ilk SES 1932-ci ildə yaradılmışdır. 1992-ci ildən sonra bu qurumlar Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzləri kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.

Respublika səviyyəsində RGEM, eləcə də şəhər, rayon və nəqliyyat (dəmir yolu, su, hava) istiqamətlərində xüsusi mərkəzlər mövcuddur. Tipik strukturda epidemioloji şöbə, sanitar-gigiyena şöbəsi, bakterioloji və sanitar-kimyəvi laboratoriyalar, dezinfeksiya bölməsi yer alır.

Əsas Xidmətlər və Fəaliyyət İstiqamətləri

Mərkəzlər aşağıdakı əsas istiqamətlərdə iş aparır:

- Yoluxucu xəstəliklərin profilaktikası və peyvənd işlərinin təşkili
- Parazitar xəstəliklərə qarşı mübarizə
- Qida zəhərlənmələrinin qarşısının alınması
- Su, qida məhsulları və ətraf mühit nümunələrinin laboratoriya müayinəsi
- Dezinfeksiya, dezinseksiya və deratizasiya xidmətləri
- Sanitar-gigiyenik maarifləndirmə və təbliğat

Laboratoriya sınaq mərkəzlərində su, ərzaq, hava və digər nümunələrin bakterioloji, kimyəvi və digər analizləri aparılır. Bu, qida təhlükəsizliyinin və ətraf mühitin gigiyenasının təmin edilməsinə xidmət edir.

Əhalinin Sağlamlığının Qorunmasındakı Rolu

Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzləri əhalinin sağlamlığının qorunmasında profilaktik xarakter daşıyır. Onlar infeksiya ocaqlarında əksepidemik tədbirlər görür, immunizasiya proqramlarını dəstəkləyir və əhali arasında gigiyena qaydalarının təbliğinə xüsusi diqqət yetirir.

Müasir dövrdə mərkəzlər Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı ilə əməkdaşlıq çərçivəsində potensiallarının gücləndirilməsi istiqamətində də iş aparır. Bu, ictimai səhiyyə funksiyalarının daha səmərəli yerinə yetirilməsinə kömək edir.

Nəticə

Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzi Azərbaycanın sanitariya-epidemioloji xidmət sisteminin əsas dayaqlarından biridir. O, əhalinin sağlamlığını qorumaq, yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almaq və ətraf mühitin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün kompleks tədbirlər həyata keçirir. Bu qurumların fəaliyyəti cəmiyyətin sanitar-epidemioloji rifahının təmin edilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.