"Honduras" teqi üzrə xəbərlər
Honduras: Kopanda maya beşiyi, Karib dənizinin rifləri, dağ qəhvəsi və Bakı ilə dialoq
Mərkəzi Amerika bərzəxinin qəlbində yerləşən Honduras Respublikasının şimalı Karib dənizi ilə əhatə olunur, cənubdan isə Fonseka körfəzi vasitəsilə Sakit okeana çıxışı var. Adı ispan dilindən tərcümədə «dərinliklər» mənasını verən bu ölkə (rəvayətə görə, Xristofor Kolumb yerli sahil sularının dərinliyini məhz belə təsvir etmişdi) Kolumbaqədərki sivilizasiyaların möhtəşəm irsini, regionun ən böyük şam və yağış meşələrini, ölçüsünə görə dünyanın ikinci ən böyük sədd rifini və artan aqrar potensialını özündə birləşdirir.
Kopan xarabalıqları, İslas-de-la-Baiya adalarının mərcanları və Rio-Platano biosferi
Hondurasın təbii və arxeoloji palitrası Mezoamerikanın ən zəngin xəzinələrindəndir. Ölkənin qərbində, Qvatemala ilə sərhəd yaxınlığında YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi obyekti olan qədim maya şəhəri Kopan yerləşir; bura mayalıların dövrümüzə çatan ən uzun yazısının yer aldığı «Heroqlif pilləkəni» və hökmdarların daş üzərində incəliklə yonulmuş stelləri ilə məşhurdur. Şimaldakı Karib sahili boyu Mezoamerika sədd rifi ilə əhatələnmiş İslas-de-la-Baiya arxipelaqı (Roatan, Utila və Quanaxa adaları) uzanır. Bura büllur kimi şəffaf suları və nəhəng balina köpəkbalıqlarını müşahidə etmək imkanı ilə dünyanın dörd bir yanından dalğıcları cəlb edən məkandır. Şərqin keçilməz cəngəlliklərində isə Mərkəzi Amerikanın ən böyük ilkin tropik meşə massivi — əfsanəvi «Ağ şəhər»in (Syudad-Blanka) gizləndiyi Rio-Platano biosfer qoruğu qərarlaşır. Ölkənin paytaxtı Tequsiqalpa dəniz səviyyəsindən təxminən min metr yüksəklikdə, dağlararası vadidə yerləşir.
Maya sivilizasiyasından Fransisko Morasana və suveren respublikaya qədər
Avropalıların gəlişinə qədər Hondurasın qərbi eramızın VIII əsrində çiçəklənmə dövrünü yaşayan maya sivilizasiyasının cənub-şərq forpostu kimi inkişaf edirdi. 1502-ci ildə Kolumb dördüncü səyahəti zamanı bu sahillərə çatdı. Müstəmləkəçilik dövrü Tequsiqalpa ətrafındakı gümüş mədənlərinin kəşfi və ispan konkistadorlarına qarşı amansız mübarizə ilə yadda qaldı; bu müqavimətin rəmzi adı milli valyutaya verilmiş yerli lenka hindularının rəhbəri Lempira oldu. 1821-ci il sentyabrın 15-də Honduras İspaniyadan müstəqilliyini elan etdi. Ölkənin görkəmli dövlət xadimi general Fransisko Morasan regionun birliyi uğrunda mübarizə aparan Mərkəzi Amerika Federativ Respublikasının liderinə çevrildi. XX əsrdə onilliklərlə davam edən siyasi qeyri-sabitliyi geridə qoyan müasir Honduras konstitusion demokratiyanı ardıcıl şəkildə inkişaf etdirir.
Qarifuna xalqının ənənələri, lenka parçaları və küçə təamı baleada
Ölkənin etnomədəni mozaikasına maya nəsilləri, lenka və miskito hinduları, həmçinin unikal qarifuna xalqı — dilləri, nağara sədaları altında ifa olunan punta rəqsləri və musiqi ənənələri YUNESKO tərəfindən qeyri-maddi mədəni irs şah əsəri kimi tanınan afrikalı və hindu-kariblərin nəsilləri daxildir. Lenka xalqının qadınları əl işi olan əlvan parçaların və hisə verilmiş gil qabların hazırlanması ilə məşhurdur. Hondurasın qastronomik mədəniyyətində şəriksiz lider baleadadır (Baleada) — iki yerə qatlanmış, içərisinə əzilmiş qırmızı lobya pastası, duzlu manteka pendiri və qatı xama, bəzən isə yumurta, avokado və ya qızardılmış ət qoyulan böyük yumşaq buğda lavaşı. Qızardılmış balıq, xırçıldayan banan çipsləri (plantan) və sahilboyu bişirilən kokos çörəyi də eyni dərəcədə sevilir.
Qəhvə ixracında liderlik, yaşıl gündəlik və Azərbaycanla əməkdaşlıq
Honduras iqtisadiyyatı kənd təsərrüfatına, toxuculuq sənayesinə (makiladoras) və faydalı qazıntıların hasilatına əsaslanır. Ölkə Markala və Kopan dağlıq regionlarının vulkanik torpaqlarında yetişdirilən birinci dərəcəli arabika sortlarını tədarük edərək Mərkəzi Amerikada birinci yeri tutur və dünyanın ən böyük qəhvə ixracatçıları sırasında qərarlaşır. Beynəlxalq diplomatik arenada Honduras və Azərbaycan BMT Baş Assambleyası və çoxtərəfli forumlar çərçivəsində suveren bərabərlik, ərazi bütövlüyünün qorunması və tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığı normalarına sadiq qalaraq qarşılıqlı fəaliyyət göstərirlər. Bakıda keçirilən COP29 iqlim sammitinin qərarları fonunda dağıdıcı Karib qasırğalarından mütəmadi zərər çəkən Honduras iqlim maliyyələşdirilməsi, tropik meşələrin mühafizəsi və inkişaf etməkdə olan ölkələrin təbii fəlakətlərə qarşı dayanıqlılığının gücləndirilməsi məsələlərində Azərbaycanla ortaq məxrəc tapmışdır.
