"Kabo-Verde" teqi üzrə xəbərlər
Kabo-Verde: Atlantik vulkanları, morna və Sezariya Evoranın vətəni, Sal çimərlikləri və Bakı ilə dialoq
Kabo-Verde Respublikası (Yaşıl Burun Adaları) — Atlantik okeanının mərkəzi hissəsində, Afrika sahillərindən qərbdə yerləşən 10 vulkanik adadan ibarət arxipelaqda qərarlaşan ada dövlətidir. Afrika qitəsinin ən sabit və inkişaf etmiş demokratiyalarından biri olan bu kreol milləti Afrika və Avropa köklərini, bakirə vulkanik mənzərələri, dünyaca məşhur musiqi irsini və dayanıqlı «mavi iqtisadiyyat» modelini ahəngdar şəkildə birləşdirir.
Foqu vulkanı, Salın qızılı dyunları və ilk müstəmləkə paytaxtı Sidadi-Velya
Arxipelaq adalarının təbii görkəmi coğrafi müxtəlifliyi ilə heyrətləndirir: vindsörfinq və «loqqerhed» dəniz tısbağalarının müşahidə mərkəzinə çevrilmiş Sal və Boavişta adalarının ucsuz-bucaqsız ağ çimərlikləri və qum dyunlarından tutmuş yamaclarında üzüm bağları və qəhvə becərilən Foqu adasındakı hündürlüyü təxminən üç min metr olan əzəmətli fəaliyyətdəki Piku-du-Foqu vulkanına qədər. Santyaqu adasında ölkənin paytaxtı Praya, həmçinin tropiklərdə ilk Avropa müstəmləkə forpostu olan və qorunub saxlanmış San-Filipe kral qalası ilə quldarlıq dövrünün Pelourinyu cəza dirəyinə görə YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmiş tarixi Sidadi-Velya (Ribeyra-Qrande) şəhəri yerləşir. Arxipelaqın mədəniyyət paytaxtı isə San-Visente adasında müstəmləkə limanı və alovlu fevral karnavalı ilə məşhur olan Mindelu liman şəhəri sayılır.
Yaşayış olmayan adaların kəşfi, köləlik dövrü və Amilkar Kabralın irsi
XV əsrin ortalarında portuqaliyalı dənizçilərin gəlişinə qədər arxipelaqda yaşayış yox idi. Müstəmləkə dövründə adalar Afrika, Amerika və Avropa arasında transatlantik qul ticarətinin mühüm qovşağına çevrildi ki, bu da unikal kreol etnosunun formalaşması ilə nəticələndi. XX əsrdə ada xalqı görkəmli ideoloq Amilkar Kabralın və Qvineya və Kabo-Verdenin Müstəqilliyi Uğrunda Afrika Partiyasının (PAİQK) rəhbərliyi altında milli-azadlıq mübarizəsinə qalxdı. 1975-ci il iyulun 5-də ölkə dövlət suverenliyini elan etdi. Regionun bir çox dövlətlərindən fərqli olaraq, Kabo-Verde hakimiyyətin növbələşməsi üzrə möhkəm sistem, nümunəvi çoxpartiyalı demokratiya və hüquq qaydaları qurmağa müvəffəq oldu.
Morna ruhu, ayaqyalın diva Sezariya Evora və milli kaçupa
Kabo-verdelilərin mədəni kimliyi «sodadi» anlayışı — vətən həsrəti və ayrılıq nisgili ilə yoğrulub. Bu həsrətin əsas ifadəçisi YUNESKO tərəfindən bəşəriyyətin qeyri-maddi mədəni irsi kimi tanınan morna musiqi janrıdır. Bu musiqiyə dünya şöhrətini Mindelu şəhərinin böyük yetirməsi — dərin səsi ilə adaların mədəniyyətini bütün dünyada milyonlarla dinləyiciyə tanıdan «ayaqyalın diva» Sezariya Evora bəxş etmişdir. Qastronomiyada əsas yeri kaçupa (Cachupa) tutur — ağ və sarı qarğıdalı, bir neçə növ lobya, maniok və batatdan hazırlanan, tünets balığı və ya ət və ədviyyatlı kolbasalar əlavə edilərək uzun müddət vam odda bişirilən doyumlu raqu. Şəkər qamışından hazırlanan qroq içkisi və ev keçi pendiri ilə verilən papaya desertləri də süfrələrin vizit kartı olaraq qalır.
Yaşıl enerji keçidi, suların şirinləşdirilməsi və Azərbaycanla qlobal tərəfdaşlıq
Kabo-Verde iqtisadiyyatı xidmət sektoruna, tranzit gəmiçiliyinə, aviasiya daşımalarına və elit turizmə yönəlmişdir. Şirin su və mineral ehtiyatların çatışmazlığı şəraitində ölkə «yaşıl» transformasiyaya üstünlük vermiş, külək və günəş elektrik stansiyalarının tətbiqi, həmçinin dəniz suyunun şirinləşdirilməsi üzrə regional liderə çevrilmişdir. Beynəlxalq diplomatik arenada Kabo-Verde və Azərbaycan Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və Qoşulmama Hərəkatı platformalarında konstruktiv qarşılıqlı fəaliyyət göstərirlər. Bakı və Praya suverenlik, ərazi bütövlüyü və dövlət sərhədlərinin toxunulmazlığı prinsiplərini qətiyyətlə bölüşürlər. Bakıda keçirilən COP29 iqlim konfransı kontekstində Kabo-Verde həssas kiçik ada inkişaf etməkdə olan dövlət (SIDS) kimi iqlim adaptasiyası, yaşıl maliyyələşmənin cəlb edilməsi və okean ekosistemlərinin mühafizəsi sahələrində Azərbaycanla mühüm təmas nöqtələri tapmışdır.
