Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2021-ci il 7 iyul tarixli fərmanına əsasən ölkədə iqtisadi rayonların yeni bölgüsü təsdiqlənib. Bu sənədlə yanaşı, Naxçıvan, Abşeron-Xızı, Dağlıq Şirvan, Quba-Xaçmaz, Lənkəran-Astara və Şəki-Zaqatala kimi mövcud iqtisadi rayonların tərkibi dəyişməz saxlanılıb. Yeniliyin əsas hissəsi isə Qarabağ iqtisadi rayonu (Xankəndi şəhəri, Ağcabədi, Ağdam, Bərdə, Füzuli, Xocalı, Xocavənd, Şuşa və Tərtər rayonları) və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun (Cəbrayıl, Kəlbəcər, Qubadlı, Laçın və Zəngilan rayonları) yaradılması olub. Beləliklə, ölkədə iqtisadi rayonların ümumi sayı 10-dan 14-ə çatdırılıb.

Yeni bölgünün əsas səbəbləri

Azərbaycan iqtisadiyyatının bir neçə dəfə böyüməsi, iqtisadiyyatın regional və sektoral strukturunun dəyişməsi, Qarabağın iqtisadi dövriyyəyə qayıtması yeni rayonlaşmanın zəruriliyini şərtləndirən əsas amillər sırasındadır. Ekspertlərin fikrincə, bu addım eyni zamanda milli təhlükəsizlik baxımından da mühüm əhəmiyyət kəsb edir və Qarabağı vahid iqtisadi-siyasi məkan kimi gündəmə gətirir.

Sənaye potensialı və statistika

Bölgədə bərpa işləri artıq real iqtisadi göstəricilərlə müşayiət olunur. Ötən il Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında ümumilikdə 261 milyon 712 min manat həcmində sənaye məhsulu istehsal edilib ki, bunun 242 milyon 860 min manatı Qarabağ iqtisadi rayonunun payına düşür. Şərqi Zəngəzur ərazilərindən isə Cəbrayılda 3 milyon 344 min, Kəlbəcərdə 2 milyon 7 min, Qubadlıda 1 milyon 187 min və Zəngilanda 1 milyon 124 min manatlıq sənaye məhsulu istehsalı qeydə alınıb. Mütəxəssislər qeyd edir ki, Şərqi Zəngəzur həmçinin əlvan metallurgiya sənayesi üçün böyük potensiala malikdir və mineral bulaqları, meşə örtüyü sayəsində kurort-turizm istiqamətində də perspektivlidir. 

"Ağıllı kənd" və "ağıllı şəhər" konsepsiyası

Regionun bərpasında ən diqqətçəkən istiqamətlərdən biri müasir şəhərsalma yanaşmasıdır. Artıq Ağalı, Məmmədbəyli və Horovlu kimi kəndlərdə "ağıllı kənd" layihələri həyata keçirilib – işğal dövründə tamamilə dağıdılmış bu yaşayış məntəqələri BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə uyğun yeni dizaynla bərpa olunub. Hazırda region böyük tikinti meydanına çevrilib, xarabalıqlar üzərində yeni şəhər və kəndlər ucaldılır, qayıdışın coğrafi arealı 20 kənd və qəsəbə, 7 şəhər olmaqla 27 yaşayış məntəqəsini əhatə edir. 

Xarici investisiya cazibədarlığı

Yol, enerji, "ağıllı şəhər" və "ağıllı kənd" infrastrukturuna yönələn investisiyalar Qarabağın iqtisadi dirçəlişinə və beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlıq məkanına çevrilməsinə birbaşa təsir göstərir. Ekspertlər hesab edir ki, kənd təsərrüfatı və sənaye sahələrində nano və biotexnologiyaların tətbiqi regionun gəlirliliyini 35-40 faizə qədər artıra bilər, bu isə həm yerli, həm də xarici sərmayəçilər üçün əlavə stimul yaradır. 

Zəngəzur dəhlizinin strateji rolu

Zəngəzur dəhlizi beynəlxalq nəqliyyat-logistika əlaqələrinin genişlənməsi, ölkələr və qitələr arasında ticarət-iqtisadi əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu layihə Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun həm tranzit-logistika, həm də sənaye mərkəzinə çevrilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır. 

Yekun

Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonları yalnız inzibati-ərazi dəyişikliyi deyil, ölkənin regional inkişaf strategiyasının mərkəzi elementinə çevrilib. Bərpa-quruculuq işləri, "ağıllı kənd" layihələri, sənaye zonaları və Zəngəzur dəhlizinin açılması perspektivi bu bölgələri Azərbaycan iqtisadiyyatının gələcək artım nöqtələrindən birinə çevirir.